Python'da dört temel koleksiyon veri tipi bulunmaktadır: Listeler, Tuple'lar, Set'ler ve Dictionary'ler. Bu veri yapıları, birden fazla öğeyi saklamaya olanak tanır ve farklı kullanım senaryolarına göre seçilir.

Listeler, Python'da diğer dillerdeki dizilere benzeyen, sıralı ve değiştirilebilir veri yapılarıdır. Aynı liste içinde farklı veri tipleri saklanabilir.

my_list = []
my_list = list()  # Boş liste
my_list = [1, 2, 3, 4]  # Elemanları olan bir liste

1. Liste içinde farklı veri tipleri olabilir:

my_list = [1, "Python", 3.14, True]

2. Liste içinde liste oluşturulabilir:

nested_list = [[1, 2], [3, 4], [5, 6]]

3. Liste elemanlarına ulaşma ve listeyi dilimleme:

my_list = [10, 20, 30, 40]
print(my_list[0])    # 10
print(my_list[-1])   # 40
print(my_list[1:3])  # [20, 30]

4. Listeye eleman eklemek ve silmek:

my_list.append(50)  # Listenin sonuna eleman ekler
my_list.remove(20)  # Belirli bir elemanı siler

5. Liste metodları:
   • sort(): Listeyi sıralar.
   • reverse(): Listeyi ters çevirir.
   • pop(): Belirtilen indisteki elemanı siler.
   • count(): Bir elemanın listede kaç kez geçtiğini sayar.

Örnek:

Extend metodunu kullanarak iki listeyi birbirine karabiliriz:

combo_list = [1,2]
one_list = [4, 5]
combo_list.extend(one_list)
print(combo_list)
#[1, 2, 4, 5]

Daha kolay bir yolu:

 my_list = [1, 2, 3]
 my_list2 = ["a", "b", "c"]
 combo_list = my_list + my_list2
 print(combo_list)
 #[1, 2, 3, 'a', 'b', 'c']

Liste içerisindeki elemanları sıralayabileceğimiz bir metot olan sort()'u inceleyelim:

 alpha_list = [34, 23, 67, 100, 88, 2]
 alpha_list.sort()
 print(alpha_list)
 #[2, 23, 34, 67, 88, 100]

Sort() metodu varsayılan olarak elemanları artan sırada sıralar. Bir örnek daha:

alpha_list = [34, 23, 67, 100, 88, 2]
sorted_list = alpha_list.sort()
print(sorted_list)
#None

Bu örnekte, sıralanmış listeyi bir değişkene atamaya çalışıyoruz. Ancak, sort() metodu bir listeyi yerinde sıralar, yani listeyi olduğu yerde değiştirir. Eğer sıralamanın sonucunu başka bir değişkene atamaya çalışırsanız, None (başka dillerdeki Null'a benzer) değeri alırsınız. Bu nedenle, bir listeyi sıralamak istediğinizde, listenin yerinde sıralandığını ve sonucunu başka bir değişkene atayamayacağınızı unutmamanız gerekir.

Bir listeyi sıralayıp başka bir değişkene atamak için sorted() metodunu kullanabiliriz:

sorted_list = sorted(alpha_list)
print(sorted_list)


```python
my_list = [10, 20, 30, 40]
my_list.append(50)
print(my_list)  # [10, 20, 30, 40, 50]

my_list.pop() 
print(my_list)  # [10, 20, 30, 40]

6. Listeyi ters çevirme:

reversed_list = my_list[::-1]  # Listeyi ters döndürür

7. split() Metodu:

text = "Python dilinde programlama"
word_list = text.split()
print(word_list)  # ['Python', 'dilinde', 'programlama']

Set'ler, tekrarsız ve sırasız elemanlardan oluşan koleksiyonlardır. Setler, veri tiplerinin tekrarlamasını önler.

my_set = {1, 2, 3, 4, 4, 5}  # 4 tekrarlı olduğu için teke indirilir
print(my_set)  # {1, 2, 3, 4, 5}

Örnek:

set1 = {1, 2, 3}
set2 = {3, 4, 5}
print(set1.union(set2))         # {1, 2, 3, 4, 5}
print(set1.intersection(set2))  # {3}

Tuple'lar, listeler gibi sıralıdır, ancak değiştirilemez (immutable) veri yapılarıdır.

my_tuple = (1, 2, 3)
print(my_tuple[0])  # 1

Tuple’lar liste gibi dilimlenebilir fakat eleman ekleme, çıkarma işlemi yapılamaz.

Dictionary'ler, anahtar-değer çiftlerinden oluşan veri yapılarıdır. Anahtarlar benzersizdir ve her anahtar bir değerle ilişkilidir.

my_dict = {"isim": "Ahmet", "yaş": 25}
print(my_dict["isim"])  # 'Ahmet'

Şimdi de bir anahtarın sözlükte olup olmadığını nasıl kontrol edeceğimize bakalım:

"isim" in my_dict
#True
"adres" in my_dict
#False

Eğer anahtar sözlükte varsa, Python True döner. Aksi takdirde, False döner. Bir sözlüğün tüm anahtarlarını listelemek isterseniz, bunu şu şekilde yapabilirsiniz:

my_dict.keys()

• keys(): Tüm anahtarları döndürür.
• values(): Tüm değerleri döndürür.
• items(): Anahtar-değer çiftlerini döndürür.
• get(): Anahtarın değerini döndürür.

Örnek:

my_dict = {"isim": "Ali", "yaş": 30}
print(my_dict.get("isim"))  # 'Ali'

Özet:

• List: Sıralı, değiştirilebilir, tekrar eden elemanlara izin verir.
• Tuple: Sıralı, değiştirilemez, tekrar eden elemanlara izin verir.
• Set: Sırasız, değiştirilebilir, tekrar eden elemanlara izin vermez.
• Dictionary: Sırasız, anahtar-değer çiftlerinden oluşur, anahtarlar benzersizdir.

Python'da atama ve karşılaştırma işlemleri için kullanılan operatörler:

• =: Değer atar.

• ==: Eşit mi?
• !=: Eşit değil mi?
• <: Küçük mü?
• >: Büyük mü?
• <=: Küçük veya eşit mi?
• >=: Büyük veya eşit mi?

• and: Her iki koşul doğruysa True döner.
• or: En az bir koşul doğruysa True döner.
• not: Koşulun tersini döner.

Python'da koşullu ifadeler, bir programın belirli bir durumda farklı davranışlar sergilemesine olanak tanır. Bu yapı, karar vermek ve birden fazla alternatif arasında seçim yapmak için kullanılır.

if anahtar kelimesi bir koşulu kontrol eder. Koşul doğruysa (True), ilgili blok çalıştırılır. Eğer yanlışsa (False), else bloğuna geçilir (varsa).

a=100
b=200
if b > a :
  print("b, a'dan büyüktür")

Yukarıdaki kodda, x > 5 koşulu doğru olduğundan ekrana "x 5'ten büyüktür." mesajı yazdırılır. else kısmı koşul sağlanmazsa çalışır.

Else, önceden belirttiğimiz tüm koşullar gerçekleşmediyse diğer durumu nu ifadeyi yazarak belirtilir. Bu ifadeden sonra koşul yazılmaz.

a=100
b=200
if b > a :
  print("b, a'dan büyüktür")
elif a == b:
  print("a, b'ye eşittir")
else:
  print("a, b'den büyüktür")
  

Yukarıdaki örnekte ilk koşul doğru değil elif koşulu da doğru değil bu yüzden else koşuluna gidiyoruz ve "a'nın b'den büyük olduğunu" yazdırıyoruz.

Birden fazla koşul kontrol etmek istiyorsak, elif anahtar kelimesini kullanabiliriz. İlk koşul sağlanmazsa, elif ile kontrol edilen koşul denenir.

a=100
b=100
if b > a: #bu koşulu kontrol eder doğru olmadığı için diğer koşula geçer.
  print("b, a'dan büyüktür")
elif a == b: #bu koşulu doğru sağlar.
  print("a, b'ye eşittir")

Bu yapıda, program sırayla koşulları dener ve ilk doğru koşulun bloğunu çalıştırır. Eğer hiçbir koşul doğru değilse, else bloğuna geçer.

Birden fazla koşulu aynı anda kontrol etmek için and ve or operatörleri kullanılabilir.

a = 10
b = 20
if a > 5 and b > 15:
    print("Her iki koşul da doğru.")

Bu örnekte, hem a > 5 hem de b > 15 koşulu sağlandığında ekrana "Her iki koşul da doğru." yazdırılır. and operatörü her iki koşulun da doğru olmasını gerektirir.

or operatörü ise en az bir koşul doğruysa çalışır:

a = 10
b = 5
if a > 5 or b > 10:
    print("Koşullardan biri doğru.")

Bu örnekte, sadece a > 5 doğru olduğu için, "Koşullardan biri doğru." mesajı ekrana yazdırılır.

İç içe if yapıları, bir koşulun doğru olduğu durumlarda yeni koşullar eklememize olanak tanır.

x = 25
if x > 10:
    print("x 10'dan büyük")
    if x > 20:
        print("x 20'den de büyük")
    else:
        print("ama x 20'den küçük")

Bu yapı, bir koşul doğru olduğunda başka bir koşulun da kontrol edilmesini sağlar. Yukarıdaki örnekte, x 10'dan büyük koşulu sağlandığında, ayrıca x 20'den büyük mü kontrol edilir.

Bazen, bir if bloğunda henüz kod yazmamış olabiliriz. Python’da bu durumlarda pass anahtar kelimesi kullanılarak geçici olarak blok boş bırakılabilir.

x = 10
if x > 5:
    pass  # Geçici olarak bloğu boş bırakır, hata vermez.