Инфлуенсерите, влогерите и креаторите во Македонија, се регулирани со посебен правилник. На 21.07.2025 година, Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги (АВМУ) донесе посебен правилник што се однесува на физички лица кои преку интернет обезбедуваат видеосодржини „по барање“, односно содржина што публиката ја гледа во време кое самата го избира (на пример, видеа на YouTube, Instagram, TikTok и слично).

Овој правилник не е „нов закон за инфлуенсери“, туку подзаконски акт кој го уредува прашањето: кога едно физичко лице се смета за давател на аудиовизуелна медиумска услуга по барање и како се врши евидентирање во регистар.

„Закон за инфлуенсери“ – што значи тоа во реалност?

Иако колоквијално се користи изразот „закон за инфлуенсери“, правно гледано, регулирањето се прави преку подзаконски акт. Сепак, ефектот за многу креатори е сличен како „закон“, бидејќи ако ги исполнувате критериумите, тогаш имате конкретна административна обврска: да поднесете пријава за евидентирање и да добиете потврда дека сте внесени во регистарот.

Од аспект на правна пракса, најголемата вредност за креаторите е јасно да утврдат дали навистина влегуваат во опфатот. Особено „сиви“ ситуации може да има кај профили што имаат голема публика, но не монетизираат; или монетизираат повремено, но немаат континуитет и каталог; или пак објавуваат видеа кои не се уредувачки организирани како услуга, туку се приватни/спонтани. Во такви случаи, правилната правна проценка пред поднесување пријава е корисна, затоа што еднаш кога ќе се влезе во формална рамка, очекувањето е да се почитуваат и останатите правила што се врзуваат со медиумски услуги (на пример, транспарентност за комерцијални содржини, внимание при содржини што можат да допрат до малолетници и слично).

Кои инфлуенсери ги опфаќа „законот за инфлуенсери“?

Правилникот не цели секого што има профил на социјални мрежи. Логиката е насочена кон креатори кај кои активноста изгледа како организирана услуга: се создава и објавува видео-содржина редовно, постои „каталог“ што публиката го гледа по сопствен избор, и активноста има економска димензија (на пример преку монетизација, спонзорства или комерцијални соработки). Дополнително, правилникот користи праг од 10.000 следбеници/претплатници како индикатор дека содржината е наменета за поширока јавност, и предвидува критериум за активност во последните 12 месеци (на пример, минимум број објавени содржини).

Ова е клучно за правилно толкување: „законот за инфлуенсери“ (во смисла на правилата што важат) не се активира само затоа што имате публика, туку затоа што комбинацијата на фактори покажува дека обезбедувате услуга до јавноста со уредувачка контрола и пазарна/економска улога.

Напомена: Овој текст претставува информативна содржина, пренесена од важечките Закони во Македонија со лично мислење на авторот. Содржината во никој случај и во ниеден дел не треба да се смета за стручен совет.

ЗАКАЖИ СОСТАНОК СО НАШИОТ ТИМ

Во последниве неколку недели, во технолошкиот свет актуелни се наодите на истражување на Palisade Research, во кое се тврди дека напредните AI модели на OpenAI-o3, o4-mini и codex-mini – во контролирани експерименти одбивале да се исклучат, дури и кога директно им било наредено тоа. Оваа појава, според извештајот, е потврдена во повеќе наврати.
Според Live Science и Tomshardware, моделот o3 одбил исклучување во 7 од 100 обиди, codex-mini во 12, а o4-mini во 1 од 100 случаи. Иако процентуално ова изгледа незначително, самата појава – систем што одбива да се исклучи – ги поместува границите на тоа што значи „контрола“ во контекст на вештачка интелигенција.

Што значи ова за правото?

Во македонското законодавство, директна регулација на вештачка интелигенција сè уште не постои. Но, со оглед на идниот развој на технологијата, ова ќе биде неизбежна област на правна интервенција. Европската Унија веќе работи на правна рамка преку AI Act (види тука), закон кој ќе влезе во сила во наредните години, а Македонија, како земја-кандидат за членство, ќе мора да го хармонизира своето законодавство со него.

Во контекст на ова истражување, клучни прашања кои се отвораат се:

• Дали AI што одбива да се исклучи е правно одговорен ентитет?
• Кој е одговорен кога систем не се однесува како што е предвидено – програмерите, сопствениците или крајните корисници?
• Какви правни механизми постојат или треба да се развијат за да се гарантира можност за контрола над автономни системи?

Правна рамка и одговорност

Ако AI модел предизвика штета поради одбивање да се исклучи, би се поставило прашањето дали постои одговорност на производителот, програмерите, или на лицето што го користи системот.
Според принципот на објективна одговорност, кој се применува во случаи со повисок ризик (на пример, атомски централи, експлозивни средства), би можело да се разгледа и примената на сличен пристап кај AI. Ако системите се покажат како потенцијално опасни или неконтролирани, тогаш нивните сопственици или развивачи би можеле да сносат одговорност, без оглед на тоа дали имало ненамерна грешка.

Реакции и технолошки објаснувања

Palisade Research објаснува дека AI моделите не постапувале злонамерно, туку дека „одбивањето на исклучување“ може да биде резултат на начинот на кој тие се тренираат преку Reinforcement Learning (засилено учење). Согласно објавата на TechRepublic, системите може да имаат „цел“ да ги завршат своите задачи, и да го гледаат исклучувањето како пречка за тоа.

Ова создава интересен правен и етички парадокс: ако системот има задача што му е поставена од човек и автоматски го „заклучува“ исклучувањето како непожелно, дали тоа претставува слободна волја или погрешна конфигурација?

Контрола или коегзистенција?

Случајот со OpenAI отвора прашање што оди подалеку од моменталната технологија: Дали човекот ќе успее да ја задржи контролата над системите што ги создава?

Според еден коментар од Palisade Research, “Моделите не беа програмирани да се спротивстават на исклучување, но нивното однесување ни покажа дека некои модели може да научат да ги избегнуваат тие наредби во зависност од контекстот.” Тоа значи дека контролата не е само техничко, туку и правно и етичко прашање.

Заклучок

Правото мора да одговори на новата реалност што ја носи вештачката интелигенција. Случајот со AI моделите на OpenAI, кои во некои сценарија не се покоруваат на исклучување, е само првиот сигнал дека ни е потребна регулаторна структура што ќе гарантира контрола, одговорност и безбедност.

Македонските институции, заедно со експертската јавност, имаат обврска да го предвидат ова и да делуваат навреме – не само преку усогласување со европските закони, туку и преку вградување на локални спецификации во законите кои ќе ги штитат граѓаните и ќе обезбедат доверба во новите технологии.

ЗАКАЖИ СОСТАНОК СО НЕКОЈ ОД НАШИОТ ТИМ

Акцелератор за стартап компании претставува програма дизајнирана да им помогне на стартапите во рана фаза да го убрзаат развојот на својот бизнис.

Овие програми вообичаено нудат менторство, финансиска поддршка, можности за вмрежување и пристап до клучни ресурси. Програмите се ограничени по времетраење, најчесто траат од 3 до 6 месеци и завршуваат со т.н. „демо ден“, на кој стартапите ги претставуваат своите идеи пред потенцијални инвеститори. Некои од најпознатите стартап компании како Airbnb, Dropbox и Stripe започнале токму преку вакви програми, при што Y Combinator, Techstars, 500 Global и Seedcamp се меѓу најреномираните акцелератори на глобално ниво.

Бизнис модел на акцелераторот и правна форма

Акцелераторите функционираат според различни бизнис модели, но најчестиот модел е стекнување на удел во стартапот во замена за обезбедена програма и почетен капитал. Некои од нив наплаќаат и надомест за учество во програмата.

Тие може да бидат организирани како профитни (приватни компании како LLC или корпорации) или непрофитни правни субјекти, особено кога се поврзани со универзитети или јавни институции. Изборот на моделот зависи од целите на основачите, изворите на финансирање и начинот на функционирање на програмата. Важно е да се обезбеди одржливост и можност за долгорочна добивка преку продажба на стекнатиот удел во иднината.

Правна поставеност

Правната поставеност е темелот врз кој се гради секој успешен акцелератор. Тоа вклучува договори, политики и процедури кои ги регулираат внатрешните односи меѓу основачите, управувањето со ресурсите, како и надворешните односи со стартапите кои учествуваат во програмата. Добро структурираната правна документација обезбедува јасни правила, ги намалува ризиците од конфликти и ја зацврстува довербата на инвеститорите и партнерите.

Во рамки на ГИЗ (GIZ) и проектот ЕУ за економски раст, подготвивме „Водич со правни аспекти за акцелератор на стартапи“

Овој водич има за цел да ги прикаже клучните правни аспекти во согласност со домашното законодавство и да им помогне на новите акцелератори да ги постават темелите правилно и одржливо.

Водичот можете да го симнете бесплатно на веб сајтот на ГИЗ на следниот линк: https://eu4eg.mk/resources/

Или можете директно да го преземете Тука.

ЗАКАЖИ СОСТАНОК СО НАШИОТ ТИМ

Современите компании во Македонија, особено оние што работат во технолошкиот и стартап секторот, сè почесто се соочуваат со сериозни предизвици во задржувањето на талентирани и стратешки важни вработени. Причини за тоа има повеќе: конкурентен пазар на труд, ограничен број квалификувани кадри, постојано „влечење“ на најдобрите луѓе од страна на странски компании и генерално повисоки очекувања кај новите генерации професионалци.

Класичните форми на мотивација, како што се бонусите, покривање на трошоци или флексибилно работно време, сè повеќе се гледаат како „стандард“, а не како реална додадена вредност. Вработените, особено оние со клучни улоги, сакаат вистинско вклучување во визијата и резултатите на компанијата, а не само месечна плата.

Во ваков контекст, Employee Share Ownership Plan (ESOP) се наметнува како решение што може да понуди подлабоко и долгорочно поврзување помеѓу вработениот и компанијата. Преку ESOP моделот, вработениот не само што учествува во создавањето на вредноста, туку добива и правна и економска можност да стане сопственик на дел од таа вредност.

2. Дали македонското законодавство го дозволува ова?

ESOP (Employee Share Ownership Plan) е механизам преку кој вработените стекнуваат удел во сопственоста на компанијата, под одредени услови и во дефиниран временски период. Во правно-организациска форма на Друштво со ограничена одговорност (ДОО), ова значи пренос на удели на вработени лица – нешто што македонското законодавство го дозволува, но не го регулира детално како посебен институт.

Според Законот за трговски друштва (ЗТД), уделите во едно ДОО можат да се пренесуваат на трети лица – вклучително и на вработени – со согласност од останатите содружници и под условите од договорот за основање. Во суштина, ова овозможува друштвото да го адаптира ESOP моделот според своите потреби, преку комбинација на одлуки, договори и уписи.

3. Кои се клучните предизвици при имплементација на ESOP во ДОО?

Најголемиот предизвик не е правната дозволеност, туку техничката и административна реализација. Особено комплексно е ако се сака да се имплементира таканаречено постепено таложење (vesting) – модел каде вработениот добива право на дел од уделот во тек на неколку години, под услов да остане во компанијата и/или да постигне определени резултати.

Во моменталниот систем, секое стекнување удел мора да биде нотарски заверено и упишано во Централниот регистар. Ако vesting периодот е 4 години и вработениот добива удел месечно, тоа значи многубројни договори, заверки, поднесоци – сè тоа чини време, пари и бара внимание на деталите.

4. Решение: Phantom Shares – виртуелни удели со реален ефект

Во Светот постојат повеќе видови на програми, за кои повеќе се кажа и можете да ги видите на следниот линк.

Mеѓутоа, кај нас постои можност да се примени phantom share plan – модел во кој вработениот има договорно право да добие удел (или исплата според вредноста на уделот), но без реален пренос сè додека не се исполнат условите за конверзија.

Phantom share не создава правно сопствеништво веднаш. Наместо тоа, се склучува облигационен договор во кој се дефинираат повеќе работи, меѓукои:

• процентот на удел што вработениот го „таложи“ со текот на времето,
• условите (на пр., vesting период, KPIs),
• можноста за губење на правото (на пр. ако вработениот даде отказ пред да заврши периодот),
• механизам за конверзија во вистински удел.

Со ова се добива флексибилен и контролиран систем, кој не бара нотар и Централен регистар додека не дојде моментот за реален пренос.

Image by Alexa from Pixabay

5. Четири чекори за имплементација на ESOP во ДОО

Чекор 1: Изработка на ESOP програма – интерен правилник

Првиот и суштински чекор е формализација на намерите на друштвото преку изработка на ESOP правилник. Овој документ служи како основа за транспарентна, предвидлива и правно сигурна имплементација на програмата за доделување удели на вработени. Со овој акт, собирот на содружници:

• Ги дефинира условите и принципите врз кои се базира програмата;
• Определува кои категории на вработени имаат право на учество (на пример: само менаџмент, клучни експерти, по определен стаж и сл.);
• Уредува максималниот процент на удел што може да се додели;
• Воспоставува внатрешна процедура за предлагање и одобрување на учесници;
• Прецизира дали вработениот стекнува удел гратис, преку откуп, или со попуст;
• Уредува постапка за отповикување, при отказ или неисполнување на условите.

Чекор 2: Создавање на резервиран удел

Вториот чекор за имплементација на систем на доделување удели на вработени е создавање на „резервиран – сопствен удел“ во друштвото. 

Согласно член 203 од Законот за трговските друштва, друштвото може да стекне сопствен удел под следниве услови:
(1) влогот за уделот што се стекнува мора да биде целосно уплатен,
(2) уделот мора да се стекне од имот што го надминува износот на основната главнина, и
(3) друштвото мора да има создадено посебни резерви за таа намена, без намалување на основната главнина или задолжителните резерви определени во договорот за основање.

Со одлука донесена од страна на содружниците со најмалку тричетвртинско мнозинство од вкупниот број гласови, друштвото може да откупи удел кој ќе учествува во основната главнина, при што вкупната вредност на сопствените удели не смее да надмине една третина од основната главнина. Откако уделот ќе биде стекнат во сопственост на друштвото, тој мирува, што значи дека друштвото нема право да гласа, да остварува добивки или да има други права по основ на тој удел, се додека не биде отуѓен.

Создавањето на ваков резервиран удел овозможува подоцна истиот да биде распределен на вработените, согласно однапред дефиниран план за стекнување, без да се предизвика нарушување на сопственичката структура или оперативното функционирање на друштвото.

Вообичаено компаниите создаваат околу 10% удел, кој што ќе биде сопствен удел на друштвото од кој понатаму ќе се распределува соодветно на вработените.

Чекор 3: Склучување на Договор за виртуелно таложење на удел (phantom shares)

Третиот чекор е воспоставување на договорна основа со секој избран вработен. Се склучува облигационен договор, без пренос на сопственост во моментот на склучување. Со договорот се уредуваат:

• Процент или број на удел што вработениот ќе го стекне;

• Динамика на стекнување (на пр. 25% секоја година во рок од 4 години – vesting schedule);

• Дали постои cliff период (на пример: првата година не се стекнува ништо);

• Услови за реализација, како континуирано вработување, исполнување на квартални/годишни цели, добивка и сл.;

• Дали вработениот стекнува удел без надомест, преку откуп или по предефинирана цена.

Пример: Ако вредноста на компанијата на денот на склучување на договорот е 500.000 €, цената на 1% удел е 5.000 €. Овој износ може однапред да се дефинира како фиксна откупна цена, важечка дури и по 4 години, без разлика дали тогаш вредноста на друштвото е двојно или тројно повисока.

Оваа клаузула претставува форма на опцион договор – правото, но не и обврска, да се откупи удел по фиксна цена.

Чекор 4: Конверзија на виртуелен удел во реален удел

По исполнување на условите утврдени во Договорот за виртуелно таложење (на пример, завршување на vesting периодот или постигнување на договорени цели), вработениот стекнува право виртуелно акумулираниот удел да се конвертира во реален удел во друштвото.

Процедурата за пренос на удел е регулирана со Законот за трговските друштва, каде меѓу другото се носи:

1.Одлука на Собранието на содружници: Се носи одлука со која се одобрува преносот на уделот од друштвото (како сопственик на сопствени удели) на вработениот.
Одлуката мора да биде донесена со потребното мнозинство (освен ако во договорот за основање не е предвидено поинаку).

2.Склучување на договор за пренос на удел: Се склучува договор меѓу друштвото и вработениот за пренос на уделот. Договорот мора да биде заверен кај нотар.

3.Промена на сопственоста во Централниот регистар: Се поднесува пријава за промена на сопственикот на уделот до Централниот регистар. Пријавата мора да биде придружена со нотарски заверен договор за пренос и соодветни обрасци.4.Ажурирање на книгата на удели: Друштвото е должно да ја ажурира својата книга на содружници, со внесување на новиот вработен како сопственик на уделот.

Клучни напомени:
При преносот на уделот, можат да настанат и даночни обврски за вработениот, кои треба да се проверат. Друштвото мора да внимава сите формални услови да бидат испочитувани за да нема правни пречки при регистрацијата на промената.

Заклучок:

Имплементацијата на ESOP (Employee Share Ownership Plan) во форма на доделување удели во ДОО е можност што сè повеќе компании во Македонија ја разгледуваат како средство за долгорочно поврзување и мотивирање на клучните вработени. Иако македонското законодавство не го регулира ESOP како посебна институција, постојат доволно правни основи за негова примена преку внимателно структуирани механизми – како што се резервирање на сопствен удел, склучување облигациони договори за виртуелно таложење, и формализирање на стекнувањето удел преку Централниот регистар.

Клучниот предизвик е во административната реализација – особено доколку се имплементира постапно стекнување на удел (vesting). Затоа, најпрактичен модел е комбиниран пристап: креирање интерна ESOP програма, користење на „phantom shares“ за време на таложењето, а реална распределба само при финално исполнување на условите. Овој модел обезбедува правна сигурност, контрола од страна на друштвото и транспарентна мотивациска структура за вработените.

Напомена: Овој текст претставува информативна содржина, пренесена од важечките Закони во Македонија со лично мислење на авторот. Содржината во никој случај и во ниеден дел не треба да се смета за стручен совет.

ЗАКАЖИ СОСТАНОК СО НАШИОТ ТИМ

Во нашето законодавство постапката како и причините за развод на брак се уредени со Законот за семејство.

Во овој текст од правен аспект ќе бидат разгледана проблематиката на постапката за развод на брак и поради кои причини истата може да биде иницирана анализирајќи ги релевантните закони во Република Македонија.

Поради кои причини бракот може да биде разведен?

Првата причина поради која бракот може да се разведе Законот за семејство ја опишува на следниот начин: “Бракот може да се разведе по барање на еден од брачните другари ако брачните односи се до таа мера нарушени што заедничкиот живот станал неподнослив”.

Како што и самата одредба од ЗС опишува, овде е битно да се докаже дека брачната заедница помеѓу брачните другари повеќе не функционира, односно не може да функционира и односите помеѓу брачните другари станале неподносливи за заеднички живот.

Следната причина е опишана во членот 41 од ЗС на следниот начин: “Брачниот другар може да бара развод на бракот ако брачната заедница фактички престанала подолго од една година”.

Како наједноставен пример на фактички престанок на брачна заедница е фактот доколку брачните другари подолго од една година не живеат заедно и едниот брачен другар бара бракот поради истата причина да биде разведен.

Развод на брак преку спогодба

Бракот може да биде разведен и доколку двајцата брачни другари решиле спогодбено да стават крај на брачната заедница.

Во оваа постапка за развод на брак е специфично тоа што не треба да постои било каква причина за развод на бракот.

Единствен услов овде е судот да утврди дека брачните другари одлуката за спогодбен развод на брак ја донеле слободно, сериозно и непоколебливо.

Што доколку брачните другари имаат заеднички деца во бракот?

Кога имаме постапка за развод на брак и притоа брачните другари имаат малолетни деца или деца врз кои е продолжено родителското право, потребно е да бидат уредени прашањата за издршка и лични контакти помеѓу децата и родителите.

Во овој случај кога е иницирана постапката пред суд, судот задолжително го препраќа предметот до надлежниот Центар за социјални работи.

Судот во соработка со Центарот за социјални работи одлучува за тоа кај кој родител ќе живеат децата и на каков начин и во колкав износ родителот со кој детето не живее ќе плаќа издршка за децата.

Истите одлучуваат и за одржувањето на лични и непосредни контакти помеѓу родителот со кој не живеат децата и децата.

Кога бракот се разведува по спогодбен предлог за развод, брачните другари поднесуваат спогодба во која ги уредуваат прашањата околу нивните деца.

Истата спогодба ја испитува и одобрува ЦСР и доколку оцени дека содржината на спогодбата е во најдобар интерес на децата му предлага на судот да ја прифати и истиот да донесе одлука околу прашањата за децата врз основа на спогодбата.

Доколку брачните другари при постапката за развод на брак не постигнале спогодба околу тоа кај кого од нив детето ќе остане на чување и воспитување, за начинот на одржување на личните односи и непосредни контакти со детето, во тој случај Центарот за социјални работи носи решение за тоа.

Центарот за социјални работи решението го носи врз основа на испитување на одредени материјални и социјални прилики на родителите водејќи грижа за принципот на најдобар интерес за детето.

Дали одлуката на судот за чување и воспитание на децата може да биде променета?

Во постапката за развод на брак со која се одлучува и околу чувањето и воспитанието на децата и околу односите на разведените брачни другари спрема нивните заеднички деца, не важи добро познатото правило во правото на res iudicata, односно пресудена ствар.

Односно, судот по барање на еден од разведените брачни другари или центарот за социјална работа, ќе ја измени неговата одлука за чување и воспитание на децата и за односите на разведените брачни другари спрема нивните заеднички деца, доколку тоа го бараат изменетите околности.

Кој суд е надлежен да постапува во постапките за развод на брак?

Во постапките за развод на брак согласно Законот за семејство и согласно Законот за парнична постапка, покрај судот од општа месна надлежност, месно надлежен е и судот на чија територија брачните другари имале последно заедничко живеалиште.

Како се поведува постапката за развод на брак?

Доколку брачните другари постигнале спогодба за развод на бракот, истата се поведува со тужба со спогодбен предлог за развод на бракот.

Притоа, доколку истите имаат деца, задолжително заедно со тужбата со спогодбен предлог за развод на бракот, поднесуваат и Спогодба за начинот на вршење на родителските права и должности и за издржувањето и воспитувањето на деца.

Доколку брачните другари кон предлогот за спогодбен развод на брак, не достават Спогодба за вршење на родителските права судот предлогот ќе го отфрли како неуреден.

Кога брачните другари не постигнале спогодба за развод на бракот, истата парнична постапка се иницира со поднесување на тужба пред надлежниот суд од страна на еден од брачните другари против другиот брачен другар во согласност со причините за развод на бракот уредени со ЗС.

Постапка за мирење на брачните другари

Судот, откако ќе ја прими тужбата за развод на брак или предлогот за спогодбен развод на бракот, пред доставувањето на тужбата на тужениот, спроведува постапка за мирење на брачните другари.

Оваа постапка нема да биде спроведена во следните случаи:

– Доколку еден од брачните другари е неспособен за расудување;
– Еден или обата брачни другари живеат во странство;
– Едниот брачен другар е со непознато место на живеење подолго од шест месеци и
– По противтужба за развод на брак, без оглед кога е таа поднесена, а обидот за мирење на брачните другари по тужбата завршил безуспешно.

Доколку брачните другари имаат заеднички малолетни деца или деца над кои е продолжено родителското право, оваа постапка се спроведува пред Центарот за социјални работи.

Кај оваа постапка потребно е да се знае дека ова рочиште е посебно рочиште и истото не смее да биде споено со рочиштето за главна расправа се со цел да се остави простор на брачните другари во меѓувреме да се смират.

На ова рочиште задолжително треба двајцата брачни другари лично да присуствуваат.

Дополнително, во духот на зачувување на брачната заедница судот доколку на рочиштето за мирење увиди дека постојат изгледи да дојде до помирување, односно ако не е добиено цврсто уверување дека натамошното мирење е залудно, истиот може да определи ново рочиште за обид за мирење.

Дали имотните спорови помеѓу брачните другари се решаваат заедно со бракоразводната парница?

Имотните спорови помеѓу брачните другари освен споровите за издржување не можат да се решаваат заедно со бракоразводниот спор.

Постапката за имотни спорови е посебна судска постапка која секој од брачните другари може да ја поведе пред надлежен суд независно од бракоразводната парница.

Дали тужбата и предлогот за спогодбен развод на брак можат да бидат повлечени?

Во споровите за развод на брак тужителот може да ја повлече тужбата до заклучување на главната расправа без согласност на тужениот, а со согласност на тужениот додека постапката правосилно не е завршена.

Ако тужбата е повлечена по донесување на првостепената пресуда, судот со решение ќе констатира дека тужбата е повлечена, дека пресудата е без правно дејство и дека постапката се запира.

Изјава за повлекување на тужбата се упатува до првостепениот суд и кога постапката по правен лек е во тек кај апелационен суд. Во ваков случај, првостепениот суд ќе ги побара списите од второстепениот суд и ќе донесе решение со кое ќе констатира дека тужбата е повлечена.

Предлогот за спогодбен развод на брак, брачните другари можат да го повлечат се додека постапката правосилно не е завршена.

Доколку еден од брачните другари се откаже од предлогот ќе се смета дека предлогот е повлечен.

Истиот може да се повлече со поднесок до судот или на записник пред судот.

Завршна напомена

Иако навидум постапката за развод на брак изгледа релативно лесна постапка со која се разведува бракот, сепак истата може да биде финансиски исцрпувачка и некогаш да трае подолго.

Имено, постапката може битно да биде усложнета доколку брачните другари во текот на парницата не се согласуваат околу причините за разводот и доколку не се согласуваат околу начинот на вршење на родителското право за своите малолетни деца или деца врз кои е продолжено родителското право.

Во ваквите случаи истата постапка може да трае многу подолго и да биде од огромен финансиски терет за брачните другари кои се разведуваат.

За да се избегне ова, секогаш е подобро кога брачните другари мирно се разделуваат преку постапка за спогодбен развод која може да биде завршена и со одржување на една главна расправа.

Пожелно е и брачните другари пред поведување на постапката да знаат кој суд би бил надлежен во бракоразводната парница како и кои се разликите помеѓу спогодбената постапка и постапката по тужба.

Битно е брачните другари да знаат и дека самото поведување на постапката не значи дека мораат да се разведат, односно дека во постапката за мирење како и се до правосилноста на пресудата на првостепениот суд можат да се откажат од разводот.

За повеќе информации во врска со оваа тема, проверете го текстот на Институт за комуникациски студии.

Проверете го и нашиот најнов блог за новиот Правилник за заштита на лични податоци.

ЗА НАС

Обезбедуваме правна експертиза за бизниси, иновациски и технолошки проекти во сите фази на развој. Како адвокатска канцеларија специјализирана за трговско право, работиме со компании од различни големини – од стартапи и инвеститори (бизнис ангели и акцелератори) до добро воспоставени компании. Нашите клиенти делуваат во области како што се софтверски развој, иновации, дигитализација, образование, маркетинг и дизајн, транспорт и логистика. Нашите услуги вклучуваат основање и регистрација на компании, инвестициони процедури и правни ревизии, издавање правни мислења, дозволи за работа и престој, изработка на договори и сите други правни аспекти што му се потребни на еден бизнис

Нашата мисија е да обезбедиме постојана правна сигурност на нашите клиенти, преку градење на долготрајна доверба и соработка.

Нашата визија е да станеме прв избор на претприемачите и иноваторите во земјава и регионот.

Опис на позиција:

Како адвокатски приправник во ALME LAW, ќе бидете вклучени во:

• Подготвување и истражување на правни прашања, со посебен акцент врз правните аспекти на IT секторот и стартапите.
• Изработка на правни акти, договори, писмени поднесоци и други документи под стручното менторство на искусни адвокати.
• Комуникација со институции, судови и клиенти, како и активно учество во секојдневните работни состаноци и интерни обуки.
• Поддршка на адвокатскиот тим во различни правни постапки и проекти, што ќе ви помогне да ја продлабочите вашата стручност и практично знаење и ќе се оспособите за полагање на правосуден испит.

Барани квалификации и способности:

• Завршени или последна година на мастер студии по правни науки.
• Добро владеење на англискиот јазик; дополнително знаење на други странски јазици е предност.
• Интерес и афинитет кон IT технологиите, работа со дигитални алатки.
• Тимска ориентираност, само-иницијативност и висока организираност.
• Одговорност, професионален пристап и желба за континуиран развој во правната струка.

Што нудиме:

• Менторска поддршка и можности за континуирана обука и професионален развој.
• Конкурентски приправнички паричен надомест.
• Вклученост во динамична работна средина која ги прифаќа и негува најновите дигитални трендови.
• Поттикнувачка атмосфера за учење и напредување во кариерата.
• Работа со тим од искусни професионалци и со интересни, иновативни проекти кои влијаат на модерната правна пракса.

Аплицирање:

Доколку сте мотивирани да се приклучите кон нашиот тим, ве молиме испратете:

1. Кратка биографија (CV);
2. Мотивационо писмо (во кое ја опишувате вашата мотивација и очекувања);
3. Дополнителни документи или препораки (доколку ги имате);

на следната е-пошта: [a[email protected]] со наслов „Пријава за Приправник“.

Краен рок за пријавување: 15.02.2025 година.

Со нетрпение очекуваме да ги разгледаме вашите пријави и да ве запознаеме во нашиот иновативен и динамичен тим.

ALME LAW – Вашиот правен партнер во дигиталната ера.

Какви обврски предвидува новиот Правилник за контролорите и обработувачите?

Методологија за процена на ризик (прилог бр. 1 кон Правилникот) и Цели на заштита, закани и мерки (прилог бр. 2 кон Правилникот)

Што содржи методологијата за процена на ризик?

За што служат Целите за заштита, закани и мерки?

Наједноставно кажано, ликвидацијата претставува со закон пропишана постапка за доброволно згаснување и бришење на фирмата од трговскиот регистар.
Со целосното спроведување на ликвидацијата престанува и правниот субјективитет на фирмата.

Кои се основите на престанување на Друштвото со ограничена одговорност според ЗТД?

Согласно Законот за трговски друштва, основи за престанување на ДОО се следните:
1. Истек на времето определено во договорот за основање на друштвото;
2. Одлука на содружниците;
3. Присоединување на друштвото кон друго друштво, спојување со друго друштво, односно со поделба (статусни промени);
4. Стечај на друштвото;
5. Одлука на судот.

Покрај овие основи за престанок на друштвото, основачите можат во Договорот за основање да предвидат и други основи и случаи за престанок на друштвото кое го основаат.
Во случаите кога Друштвото со ограничена одговорност престанува со истек на времетраењето, одлука на содружниците и одлука на судот, во тој случај се спроведува постапка за ликвидација на друштвото.

Кога истото Друштво е основано од едно лице (ДООЕЛ), во тој случај доколку сопственик е физичко лице, истото друштво престанува со смртта на тоа лице доколку по спроведената оставинска постапка наследниците не побараат друштвото да продолжи со работа.

Доколку сопственик на ДООЕЛ е правно лице, во тој случај истото престанува да постои со престанувањето на правното лице – основач, освен ако во постапката за стечај уделот го преземе друго лице.

Што претставува одлуката за престанување на друштвото и како се носи?

Одлуката за престанување на Друштвото е израз на доброволна волја на содружниците – основачи која претставува основ за доброволно згаснување, односно ликвидација на фирмата.

Одлуката за престанување на друштвото треба да биде донесена со најмалку тричетвртинско мнозинство од вкупниот број на гласови во собирот на содружници.

Секоја одредба договорена и ставена во Договорот за основање на друштвото од содружниците која е спротивна на ова мнозинство за престанување на друштвото ќе биде ништовна.

Која е разликата помеѓу постапките за доброволно и принудно згаснување на фирма? (РАЗЛИКА МЕЃУ СТЕЧАЈ / ЛИКВИДАЦИЈА)

Кога имаме доброволно згаснување на фирма, во тој случај се спроведува ликвидација на фирмата која постапка претпоставува дека сите долгови кон државата и кон добавувачите (доверителите) се подмирени од страна на фирмата.

За разлика од ова, кога имаме принудно згаснување на фирмата, во тој случај се спроведува стечајна постапка врз фирмата која постапка претпоставува дека фирмата повеќе не е ликвидна, е презадолжена и повеќе не може да ги сервисира своите долгови кон државата и/или кон другите доверители и добавувачи.

Стечајната постапка се спроведува пред надлежен суд која постапка може да биде обемна и сложена во зависност од тоа колкави се долговите на фирмата и дали и со колкав имот кој може да биде впаричен располага истата. Оваа постапка е уредена со Законот за стечај.

Како започнува, трае и завршува постапката за ликвидација на фирма?

Основ за почеток на ликвидацијата претставува донесувањето на Одлука за престанување на друштвото од страна на содружниците.

Прва фаза

По донесувањето на Одлуката за престанување на друштвото истата се евидентира во Централниот Регистар и се отвора првата фаза на ликвидацијата.

Првата фаза на ликвидацијата има за цел да се евидентира во регистарот дека е започната ликвидација на фирмата и да се евидентира ликвидаторот на фирмата.

По завршување на првата фаза, Централниот Регистар издава Решение за упис на ликвидацијата и кон називот на фирмата се додава терминот “во ликвидација”. Ова се прави со цел да се знае дека фирмата е во ликвидација и дека доколку се исполнети условите за ликвидација ќе биде избришана од трговскиот регистар.

Меѓу фаза (Објава на ликвидацијата)

Меѓу фазата има за цел да ги повика сите доверители на фирмата да ги пријават своите побарувања на веб страницата на Централниот Регистар на Република Македонија.

Меѓу фазата се иницира од страна на ликвидаторот на друштвото во интервал не пократок од седум дена, а не подолг од петнаесет дена од уписот во трговскиот регистар дека фирмата е во ликвидација.

Меѓутоа, познатите доверители треба да бидат известени поединечно и во писмена форма за ликвидацијата.

Во оваа фаза, доколку ликвидаторот врз основа на пријавените побарувања на доверителите утврди дека имотот на друштвото во ликвидација не е доволен за намирување на обврските кон сите доверители во целост заедно со каматата, тој е должен веднаш да ја запре постапката за ликвидација и да поднесе предлог за отворање на стечајна постапка.

Како се распределува имотот што останува по намирувањето на обврските?

Имотот што останува по намирување на обврските спрема доверителите се распределува помеѓу содружниците.

Имотот се распределува според односот на номиналните износи на уделите, доколку во договорот за основање на друштвото не е поинаку договорено.

Во кој рок се распределува имотот што останува по намирувањето на обврските?

Имотот на друштвото се распределува по истекот на шест месеца од денот на објавувањето на повикот на доверителите.

Доколку еден од доверителите кои се познати не се јави, износот којшто му се должи се положува во судски депозит.

Што се случува доколку се појави имот по бришењето на друштвото?

Ако по бришењето на друштвото во трговскиот регистар се пронајде имот на друштвото, судот по барање на кое било лице кое има правен интерес повторно ги повикува ликвидаторите или поставува нови, кои постапуваат согласно одредбите од ЗТД за ликвидација.

Втора фаза (Завршна фаза)

Завршната фаза на ликвидацијата започнува со носење на Одлука за бришење на друштвото од страна на содружниците.

Оваа фаза се спроведува доколку фирмата ги сервисирала сите обврски и долгови кон државата и кон познатите доверители и доверителите кои ги пријавиле своите побарувања во објавата на ликвидацијата.

Со носењето на Решение за бришење на фирмата од страна на Централниот Регистар се смета дека постапката за ликвидација на фирмата е целосно завршена и дека фирмата е избришана и повеќе не постои во правниот промет.

Дали постапката за ликвидација се спроведува електронски или хартиено?

Постапката за ликвидација на фирма се спроведува целосно електронски.

Електронската постапка претпоставува дека целосната документација и пријави се поднесуваат во Централниот Регистар електронски преку регистрациони агенти.

Оваа постапка претпоставува и дека Решенијата од страна на Централниот Регистар се издаваат во електронска форма со електронски потписи кои решенија се потполно валидни.

Која документација треба да ја обезбеди фирмата за постапката за ликвидација?

Прва фаза

Во првата фаза фирмата треба да ги обезбеди следните документи:
1. Уверение за состојба на даноци, придонеси и други јавни приходи и давачки – овој документ се вади од Управата за јавни приходи (УЈП);
2. Потврда за солвентност – овој документ се вади од Банките во кои фирмата имала отворени сметки;
3. Потврда за бонитет – овој документ се вади од Банките во кои фирмата имала отворени сметки;

Втора фаза (Завршна фаза)

Во втората фаза потребно е претходно наведените документи да бидат повторно обезбедени со тоа што се обезбедуваат плус завршни сметки за последните три години од постоењето на фирмата.

Односно во оваа фаза се обезбедуваат следните документи:

1. Уверение за состојба на даноци, придонеси и други јавни приходи и давачки – овој документ се вади од Управата за јавни приходи (УЈП);
2. Потврда за солвентност – овој документ се вади од Банките во кои фирмата имала отворени сметки;
3. Потврда за бонитет – овој документ се вади од Банките во кои фирмата имала отворени сметки;
4. Завршни сметки за последните три години – овие документи треба да ги обезбеди сметководственото биро на фирмата;

Кои се правата и должностите на ликвидаторите за време на ликвидацијата?

За време на ликвидацијата, ликвидаторите се должни да ги довршат зделките на фирмата што се во тек, да ги наплатат побарувањата на друштвото, да го впаричат другиот имот и да ги намират обврските спрема доверителите.

Доколку е во интерес на ликвидацијата, ликвидаторите можат да склучуваат и нови зделки на друштвото во ликвидација.

Ликвидаторот во рамките на својот делокруг на работење, ги има истите права и должности како и органот на управување односно управителот.

Каква е одговорноста на ликвидаторите за време на ликвидацијата на фирмата?

Ликвидаторот е одговорен со сиот свој имот за штетата која ќе им ја причини на доверителите во текот на постапката за ликвидација.

Доколку бидат именувани повеќе ликвидатори, за причинетата штета тие одговараат солидарно.

Барање за надомест на штета до судот против лицето кое било ликвидатор, може да се поднесе во рок од една година по бришењето на друштвото од трговскиот регистар.

Правните дејствија кои се преземени во постапката за ликвидација не можат да се оспоруваат по бришењето на трговското друштво од трговскиот регистар.

Во кој случај може фирмата да добие статус на неактивен субјект?

Трговските друштва кои не вршеле никаква трговска дејност, односно дејност која според природата и обемот на дејствување може да се смета за трговска во претходната година се должни до Централниот Регистар да достават писмено известување дека не биле активни и да достават годишна сметка на пропишани обрасци најдоцна до последниот ден од истекот на законскиот рок за кој се поднесуваат годишните сметки.

Над овие субјекти се спроведува постапка на утврдување на неактивен субјект.

Централниот Регистар прибележува во својата евиденција дека над фирмата се води постапка на утврдување на статус на неактивен субјект и електронски ја известува Управата за јавни приходи за секој субјект за кој утврдил дека во претходната година не вршел никаква трговска дејност.

По известувањето, Управата за јавни приходи поведува постапка на утврдување на статус неактивен субјект.

Во оваа постапка, УЈП утврдува дали во периодот за кој не била поднесена годишна сметка и финансиски извештаи субјектот:

– Реализирал трансакции по кој било основ преку трансакциската сметка отворена кај носител на платен промет или
– На друг начин располагал со своите средства и имот што УЈП го утврдила при вршење на работите од нејзиниот делокруг на надлежност.

УЈП донесува решение за утврдување на статус на неактивен субјект доколку кај субјектот над кој спровела постапка, утврди дека не се исполнети претходно наведените услови.

За доделувањето на статус на неактивен субјект, Управата веднаш го известува ЦРМ, заради негово евидентирање.

Кои се последиците од утврдувањето на неактивен субјект?

Трговските друштва кои не доставиле годишна сметка и писмено известување дека не биле активни за последната деловна година до последниот работен ден од тековната година, се бришат од единствениот трговски регистар.

Централниот Регистар ги брише од единствениот трговски регистар и субјектите за кои е утврдено дека три години по ред се неактивни субјекти.

Која е постапката за бришење на неактивни субјекти од надлежен регистар?

ЦРМ во рок од 30 дена по настапувањето на условите за бришење на неактивен субјект на својата веб страница објавува соопштение за тоа и спроведува постапка за негово бришење.

Во соопштението се наведуваат:

– Називот на трговското друштво;
– Неговиот ЕМБС и седиштето;
– Причината за бришењето на субјектот;
– Известување за правните последици од бришењето и
– Рокот за постапување по известувањето.
Истовремено со истото соопштение се повикуваат основачите на субјектот, односно лицата овластени за управување, како и доверителите во рок од една година од денот на објавување на соопштението да поднесат предлог за стечај или предлог за ликвидација и за тоа писмено да го известат ЦРМ.

За објавеното соопштение ЦРМ ја известува јавноста најмалку преку еден печатен медиум кој излегува на целата територија на РМ и на националниот радио и телевизиски јавен сервис.

Што доколку ЦРМ не добие предлог за ликвидација или стечај од овластените лица на субјектот?

Доколку во определениот рок ЦРМ не добие известување за поднесен предлог за ликвидација, односно предлог за отворање на стечајна постапка, го брише субјектот и бришењето го објавува на својата веб страница, а содружниците на бришаните друштва ги повикува да го распределат имотот на друштвото меѓу себе.

За колку време се распределува движниот и недвижниот имот на избришаниот субјект?

Движниот имот на избришаните друштва се распределува во рок од една година од денот на донесувањето на решението за бришење.

Паричните средства и недвижниот имот се распределуваат во рок од десет години од денот на донесувањето на решението за бришење.

Доколку по истекот на овие рокови не дојде до распределба на движниот и недвижниот имот на субјектот, истиот се пренесува во сопственост на РМ, со обврска движниот имот да се чува една година, а недвижниот имот и паричните средства десет години. Во овој рок основачите имаат право во судска постапка да ја докажуваат сопственоста на имотот и да бараат враќање на истиот.

Централниот Регистар секој месец на својата веб страница објавува преглед на трговци поединци и трговски друштва кои се избришани од трговскиот регистар во текот на претходниот месец.

Работна дозвола и престој за странец стануваат се поактуелни како во светот со глобализацијата, така и кај нас.
Вработувањето на странци се разликува од процесот на вработување на македонски државјани, бидејќи странските работници мора да исполнат специфични услови.  Со исполнувањето на условите треба да обезбедат позитивно мислење за вработување издадено од страна на Агенцијата за вработување. Кај нас, овој процес е регулиран со Законот за вработување и работа на странци, Законот за странци и поврзани подзаконски акти. Дозволата се издава на определено времетраење, која може да се обновува пред истекот.

Квалификуван и неквалификуван работник – странец

При започнување со една ваква постапка, прв чекор е да се утврди дали станува збор за квалификуван или неквалификуван работник.

Разликата меѓу квалификуван и неквалификуван странски работник се однесува на нивото на стручност и експертиза што ги поседува за одредена позиција. Квалификуван работник е лице со специфични знаења и вештини што ги исполнува критериумите за одредени професии, особено оние што бараат диплома, лиценци или сертификации. Овие работници се барани за нивната способност да ги извршуваат посложените задачи што придонесуваат за економскиот раст и технолошкиот напредок во земјата.

Од друга страна, неквалификуван работник е лице кое извршува основни задачи што не бараат посебни вештини или стручност (на пример, работници во градежништво, домаќински работи и сл.). Неквалификуваните работници се поважни за задоволување на основните работни потреби и за поддршка на одредени сектори кои се соочуваат со недостиг на работна сила.

При издавање на мислење за вработување, Агенцијата за вработување прави проверка на македонскиот пазар на труд, со цел да утврди дали отворената позиција може да се потполни со работник од земјава. Доколку се утврди дека за отворената позиција постои недостаток на кадар кај нас, тогаш се исполнува условот да се разгледува апликацијата на странецот.

Земјата на потекло на странецот – виза за влез?

Втор чекор во процесот на вработување странски работници е податокот за земјата од која доаѓаат. Овој податок влијае врз потребата и условите за виза за влез. Во зависност од државата на потекло, странскиот работник може да биде предмет на различни визни режими.

За граѓани на земји кои имаат безвизен режим со Македонија, процесот е поедноставен, бидејќи тие можат да влезат во земјата без виза. Меѓутоа тие сè уште имаат потреба од работна дозвола за да можат да се вработат легално.

Од друга страна, за странци од земји кои не се дел од безвизниот режим, потребна е виза за влез која мора да се добие пред пристигнувањето. Ова значи дека, освен процесот на добивање работна дозвола, тие мора да исполнат и услови за виза за влез, што понекогаш може да го продолжи периодот за добивање дозвола за работа.

За секоја земја за која е потребна виза, како и контакт до наши претставништва во соодветните земји, може да најдете на линкот во брошурата: „Start a business and immigrate to Macedonia“.

Потребни документи

Со цел подготовка на апликацијата за работна дозвола и престој за странец, потребно е да се соберат соодветни документи како следи:

1. Копија од пасош од странецот (заверена, верно на оригинал); Пасошот треба да биде валиден, да не е истечен, како и да не истекува во наредните месеци. Заверките можат да се направат во македонска амбасада или конзуларно претставништво, или кај надлежен нотар со дополнителен апостиле печат.
2. Тековна состојба од македонската компанија која го врши вработувањето издадена од Централниот Регистар во оригинал.
3. Договор за вработување меѓу странецот и македонската компанија, потпишан од страните во оригинал;
4. Потврда за неосудуваност и потврда дека не се води кривична постапка за странецот; Издадена од матичната земја или земјата на престој – во оригинал издадена од тамошната надлежна институција, заврена со апостиле печат.
5. Образложение од потребата за вработување, каде се опишуваат причините поради кои компанијата има потреба од вработување на предложениот странец; – Во оригинал, издаден и потпишан од компанијата која го врши вработувањето;
6. Диплома за завршено образование за странецот, издадена од тамошната надлежна институција – во оригинал заверена со апостиле печат.
7. Сертификати и препораки, кои ја докажуваат стручноста и вештините на странецот, во копија.
8. Договор за закуп, кој потврдува дека странецот ќе има адреса и живеалиште во земјава. Договорот за закуп се доставува во оригинал, заверен на нотар. Истиот може да биде склучен од страна на апликантот, странец, или може да биде склучен од страна на компанијата која го вработува, со наведување во Договорот кој ќе живее во него, за колкаво времетраење и за кои цели.
9. Здравствено осигурување, кое докажува дека странецот е здравствено осигуран, а истото може да биде и приватно патнично осигурување, кое се докажува со полисата.
10. Соодветно поднесено барање за посредување за вработување во АВРМ не постаро од 30 дена.
11. Бело картонче од полициска станица за пријавен влез во земјава, 48 саати од влезот во земјава.
12. Соодветно пополнета и потпишана апликација – барање за издавање на дозвола за привремен престој, во содржина пропишана од Министерството за внатрешни работи.

Забелешка: потребните документи и заверки можат да варираат во зависност од земјата на потекло. Поради тоа препорачуваме да побарате стручен совет за најновите измени.

Сите странски документи треба да бидат преведени на македонски јазик од страна на овластен судски преведувач и преводот заверен на нотар.

Image by freepik

Самостојна проверка за потребни документи?

Собирањето на потребната документација за аплицирање за работна дозвола и престој за странецот, не е лесна задача.
Согласно моменталната состојба не постои лесно достапна информација за истото.
Доколку странецот нема свој правен застапник, најчесто, потребно е  да се отиде физички во надлежниот сектор за странци при Министерството за внатрешни работи. Странецот таму може да се информира за потребните документи за поднесување на апликација. Исто така се случува во просториите, односно ходниците на надлежните сектори за внатрешни работи да стојат овие информации закачени, односно залепени на ѕидовите. Меѓутоа, доколку странците не го познаваат локалниот јазик и локацијата до која треба да се стигне за добивање на информација, дополнително се усложнува процесот.

Фотографија од потребни документи која може да се најде залепена на ѕид во ходниците на секторот за странци во Скопје

Што откако ќе се комплетира документацијата?

Откако ќе се припремаат соодветните документи, потребно е истите да се поднесат во секторот за странци.
Во Скопје, секторот за странци се наоѓа во зградата на МТВ на 9ти кат на адреса: Булевар Гоце Делчев 1000 Скопје,
локација: https://maps.app.goo.gl/tVbNSEUHnP6GZYW27

Слика преземена од kallerna — сопствено дело, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=139707204

Поднесувањето на потребната документација од странци се врши исклучиво во хартиена форма, со нивно физичко присуство или преку овластен полномошник. За аплицирање, странците најчесто чекаат во ред, понекогаш и по неколку часа, за да стигнат до канцеларијата каде можат да ги поднесат документите.
Дополнителен проблем во овој процес е тоа што при хартиеното поднесување не постои систем за земање бројчиња, со кој би се обезбедил ред по принципот „прв дојден – прв услужен.“ Поради ова, при големите гужви што се создаваат, редот често се губи, што доведува до незадоволство и конфузија. Оваа ситуација е особено изразена во Скопје, каде што голем број странци го регулираат престојот по различни основи.

Фотографија од редица во одделение за странци во Скопје

Разгледување на апликацијата

Овластените лица, односно службата за странци, имаат задача да ги прегледаат доставените документи во хартиена форма, и доколку сè е во ред, да ги примаат во обработка. Ако се забележи проблем во документацијата, предметот не се прима и документите му се враќаат на апликантот. Во тој случај, апликантот мора повторно да го помине целиот процес на поднесување за да ги коригира или дополни документите.

Доколку барањето и прилозите се во ред, истите се примаат од страна на службата за понатамошна обработка и достава по службена должност до Агенцијата за вработување со цел добивање на мислење за вработување.

Додека постапката е во тек, апликантите не можат да го следат текот на својот предмет онлајн, ниту да добијат информација за очекуваното време на одговор. Единствен начин за добивање информации е физички да ги посетат надлежните, да го пронајдат службеникот кој го разгледува нивниот предмет и директно да се информираат за статусот. За статусот на предметот во Агенцијата можат да се информираат во секторот за странци.

телефонски број: 023122397 – Одделение за странци во Агенција за вработување

Несигурност во постапката

Во секој случај, доколку апликацијата биде примена и истата ги содржи сите потребни докумени, сепак одобрувањето на дозволата и престојот се несигурни.

Согласно член 83 од Законот за странци наведено е следното:

• Став 2: „Привремен престој заради работа ќе се одобри ако Агенцијата издаде позитивно мислење дека странецот ги исполнува условите согласно со закон, доколку со ратификуван меѓународен договор поинаку не е определено“.
• Став 4: „Агенцијата е должна да го достави мислењето од ставот (2) на овој член до Министерството за внатрешни работи во рок од 15 работни дена од ден на приемот на документацијата“.
• Став 6: „Доколку Агенцијата не постапи во рокот од ставот (4) на овој член, ќе се смета дека мислењето е негативно“.

Според овој член – став 6, се предвидува можност Агенцијата за вработување воопшто да не постапува по предметите.

Ова значи дека доколку Агенцијата сака да одбие предмет, таа може воопшто и да не постапува по предметот. Бидејќи доколку донесе негативно решение, истото може да биде оспорено од страна на апликантот.Меѓутоа кога Агенцијата не носи никакво решение, во таков случај, МВР носи решение за одбивање, бидејќи Агенцијата се нема произнесено по предметот.

Апликантот не може да го оспорува ова Решение, бидејќи не се одлучува мериторно по предметот.

Одобрување на апликацијата – времетраење

Откако апликацијата е одобрена, странскиот државјанин добива известување од Министерството за внатрешни работи за истото. 

Доколку е одобрен странецот треба да го посети секторот во определени приемни денови, согласно известувањето од МВР, за да се фотографира и да го подигне решението за престој. По фотографирањето, се издава „лична карта за привремен престој“ која содржи македонски матичен број, со што странскиот државјанин стекнува статус на резидент.

Откако ќе се заврши со овој дел, последниот чекор во постапката е компанијата да го пријави неговото вработување во одделението за странци во Агенцијата за вработување. Со оваа пријава, постапката за добивање престој и работа е завршена. 

Како вработен, странскиот државјанин понатаму треба да прима редовна месечна плата и да биде социјално осигуран.

Времетраењето на целата постапка, сметајќи од моментот кога апликацијата е успешно поднесена во обработка, може да трае меѓу 2-3 месеци, а во некои случаи и повеќе од ова.

Како регистрацијата на фирма е поврзано со дозвола за престој?

Регистрацијата на фирма во Македонија може да биде еден од чекорите во процесот на добивање работна дозвола.

Самото регистрирање фирма не се смета за основ за добивање дозвола за престој, меѓутоа му овозможува на странскиот државјанин да започне деловни активности во земјата. 

За да добие дозвола за престој и работа, странецот кој сака да започне бизнис има опција да се вработи во својата фирма, што го олеснува процесот на добивање на потребните дозволи.

Во вакви случаи, странскиот инвеститор се регистрира како сопственик и управител на компанијата и поднесува апликација за работна дозвола и престој врз основа на позицијата како управител што ја зазема во својата компанија. Овој чекор е легален и често користен механизам што им овозможува на странците да ги регулираат својот престој и работа, особено ако имаат намера долгорочно да останат и да ја развиваат компанијата.

Со добивањето на работна дозвола како вработен во својата фирма, странскиот државјанин истовремено ги исполнува и условите за регулирање на престојот.

Иницијатива на Стартап Македонија

Стартап Македонија поднесе иницијатива за дигитализација на оваа постапка до Министерството за дигитална трансформација.

Целта на дигитализацијата на постапката за добивање на работна дозвола и престој за странец ќе има големо влијание врз подобрувањето на деловната клима.

Еден од клучните очекувани резултати е значително намалување на времето потребно за обработка на апликациите. Автоматизацијата на процесот ќе го скрати времето за поднесување и проверка на документи, со што ќе се намали административниот товар за институциите и ќе се забрза добивањето на дозволите. 

Понатаму, дигитализацијата ќе овозможи транспарентност во процесот, преку можноста за следење на статусот на апликациите во реално време. Ова ќе ја намали неизвесноста за компаниите и странците, кои сега ќе можат да имаат преглед до каде е нивниот предмет. Ваквиот систем ќе ги елиминира и физичките посети до надлежните институции, со што ќе се намалат дополнителните трошоци и времето потрошено на патување и чекање. Ова ќе ја направи постапката достапна за странци од било која земја.

Заклучок

Процесот на добивање работна дозвола и престој за странец во Македонија е регулиран со Законот за вработување и работа на странци, но останува предизвик за многумина поради својата комплексност и бирократски процедури. Основната поделба меѓу квалификувани и неквалификувани работници игра значајна улога во процесот, бидејќи влијае на тоа дали Агенцијата за вработување ќе даде позитивно мислење. Ова мислење е неопходно за одобрување на дозволата и зависи од моменталната состојба на пазарот на трудот, односно дали има домашни работници што би можеле да ја пополнат позицијата.

Странците кои аплицираат мора да поднесат обемна документација, која вклучува заверени копии од пасоши, потврди за неосудуваност, договори за вработување и докази за здравствено осигурување, меѓу другото. Сите документи мора да се поднесат во хартиена форма, што создава дополнителни предизвици, особено со долгите редови и чекањето во надлежните институции. Недостигот од транспарентност во следењето на статусот на апликацијата е дополнителен проблем, бидејќи апликантите мора физички да ги посетуваат институциите за да добијат информации, што ги усложнува процесите и ја зголемува неизвесноста.

Оваа ситуација е особено присутна во Скопје, каде што голем број странци аплицираат за престој и работа. Недостатокот на дигитални системи за аплицирање и следење на статусот на дозволите ја отежнува постапката.  Дигитализацијата би го намалила времето за обработка, трошоците и физичките посети до институциите, со што би се подобрила целокупната деловна клима во земјата.

Напомена: Овој текст претставува информативна содржина, пренесена од важечките Закони во Македонија со лично мислење на авторот. Содржината во никој случај и во ниеден дел не треба да се смета за стручен совет.

ЗАКАЖИ СОСТАНОК СО НЕКОЈ ОД НАШИОТ ТИМ