Mark van Cuijk

To Tikkie or not to Tikkie

phedny — Fri, 13 Jul 2018 07:01:30 +0000

We hebben al lange tijd bankrekeningen in ons land, waarop je salaris ontvangt en kunt pinnen in de supermarkt. Maar tussen mensen onderling, deden we nog veel met contant geld. Met de opkomst van internetbankieren en mobiel bankieren kwam daar een verandering in. De laatste verandering in hoe we hiermee omgaan is ingezet door de functionaliteit van betaalverzoeken. En hierin is Tikkie de bekendste, maar dat vind ik een beetje gek. In deze blog leg ik uit waarom.

Het eerste jaar op de universiteit bracht ik veel door met dezelfde groep medestudenten, waarmee ik samenwerkte op een aantal opdrachten en projecten. Regelmatig ging iemand van ons blikjes drinken halen voor de hele groep, maar we wilden dan wel de kosten eerlijk verdelen: als studenten vonden we wel dat iedereen hun eigen drankje moest betalen. Nostalgisch feitje om nog aan terug te denken: in die tijd waren de blikjes die uit de automaat kwamen 65 cent.

In die tijd was internetbankieren nog niet zo handig als nu en mobiel bankieren bestond al helemaal niet. Om niet elke keer met contant geld over en weer te moeten schuiven – en dan vooral vanwege het wisselgeld – had ik een handige website gemaakt: Geld. In Geld had iedereen een saldo. Het was niet echt een bank, je kon er geen geld pinnen of salaris mee ontvangen. Het was eigenlijk meer een administratie wie geld heeft voorgeschoten en dus nog een keer moest terugkrijgen.

In Geld kon je geld overmaken naar iemand anders. Stel dat je iemand 65 cent moest betalen, dan kon je dat invullen. Je eigen saldo ging met 65 cent omlaag, dat van de ontvanger ging met 65 cent omhoog. Niet heel spannend, maar wel handig.

Al snel kwamen we erachter dat dit niet echt een handig model was: als je voor 6 personen drinken haalt, moet je 6 personen achter de broek aan zitten om die 65 cent over te maken. Het was veel handiger om zelf meteen in te vullen dat je 65 cent van iedereen krijgt. Dus die functionaliteit had ik ook ingebouwd. We gebruikten hiervoor nog niet het woord “betaalverzoek”, maar dat is eigenlijk wel de functionaliteit die we in Geld hadden zitten. Dit was trouwens in 2003 of 2004.

Bunq

Meer dan 10 jaar later begon Bunq, een moderne bank die het wil opnemen tegen de groep van grote Nederlandse banken. Zelf ben ik een beetje een fan van Bunq geworden en heb ik vorig jaar met plezier mijn rekeningen bij de Rabobank opgezegd. Maar wat erg leuk is, is dat Bunq de functionaliteit van “rekening delen” al vrij snel in het begin had ingebouwd. Dat leek dus wel héél erg op wat wij al in Geld hadden ingebouwd. Er is wel een groot verschil: je rekening bij Bunq is een echte bankrekening is, omdat zij een bankvergunning hebben.

De grote, bestaande banken zagen dit en besloten dat ze deze functionaliteit ook wilden. Van deze groep was ING de eerste die het Betaalverzoek ook ging aanbieden, rechtstreeks vanuit de mobiele app. Daarna kwam ABN Amro. Maar ABN heeft gekozen voor een ander model: betaalverzoeken worden niet verstuurd vanuit de app voor mobiel bankieren, maar het is een eigen dienst geworden: Tikkie.

Tikkie

Iedereen kan Tikkie gebruiken; je hoeft zelf geen rekening te hebben bij ABN Amro. Nadat je een betaalverzoek hebt gestuurd naar iemand, kan die persoon het bedrag met iDeal betalen. Het geld wordt dan de volgende dag door Tikkie overgemaakt naar jouw rekening, ongeacht bij welke bank je zelf een rekening hebt.

Bij Tikkie zit er altijd wel een dag tussen voordat jij het geld op je rekening krijgt en wanneer je Tikkie gebruikt in het weekend, gebeurt dat maandag pas. Dat werkt zo, omdat banken in weekenden niets aan elkaar overmaken. Behalve tussen ABN Amro en Bunq dan, want die twee banken lopen al voor op Europese regelgeving die voorschrijft dat vanaf volgend jaar overschrijvingen tussen Europese bankrekeningen binnen 20 seconden klaar moet zijn. Bovendien is het een losstaande app, niet geïntegreerd met de app van je eigen bank.

Als je echt gaat kijken naar de dienst van Tikkie en die vergelijkt met betaalverzoeken die andere banken aanbieden, is het helemaal niet de beste oplossing: als je net gepind hebt voor meerdere personen, moet je zelf uitrekenen hoeveel ieder zou moeten betalen en dat bedrag dan kopiëren/plakken of onthouden en overtypen, vervolgens is je geld minimaal een dag onderweg en het betaalverzoek staat in een aparte app en niet gewoon in het overzicht van al je andere geldzaken.

En tóch kent iedereen Tikkie. Ik hoorde laatst zelfs in de trein iemand zeggen “Kun jij mij een Tikkie sturen?” Dat vind ik dan weer interessant. Ik denk dat we hier drie dingen uit kunnen leren. Ten eerst is het blijkbaar niet belangrijk wie er als eerste is met een functionaliteit om te zien wie het bekendst wordt. Daarnaast is het blijkbaar een voordeel dat ABN heeft gekozen om Tikkie een eigen naam te geven in een aparte app, want dat blijft lekker plakken bij mensen. En ten slotte, stukje ego-strelerij hier, meer dan 10 jaar terug hadden wij al ontdekt dat het heel handig is als de persoon die het geld moet ontvangen degene is die de betaling begint. Leuk om te zien dat de banken dat inmiddels ook door hebben.

Team “Iets minder vlees”

phedny — Mon, 04 Sep 2017 13:05:10 +0000

Sinds enkele jaren kijk ik geen TV meer, maar sommige programma’s zijn wel de moeite waard om via internet nog even na te kijken. Zo is er ook Zondag met Lubach. Met Arjan is het elke zondag even lachen en ondertussen slaat ie ook nog de spijker op z’n kop. Bij sommige van z’n afleveringen denk ik wel eens: “Ik hoop dat er mensen zijn die hierdoor ook iets gaan veranderen.” Een van zijn sterkste afleveringen waar ik deze gedachte had, ging over het eten van vlees.

Het is inmiddels overduidelijk dat onze vleesproductie- en consumptie een enorme druk uitoefent op het milieu en een significantie bijdrage levert aan klimaatverandering. Voor mij werd het tijd om lid te gaan worden van team “Iets minder vlees”.

Waarom niet helemaal vegetariër worden?

Ik zal eerlijk zijn, daar heb ik een paar redenen voor. Allereerst de meeste egoïstische: ik kan ontzettend genieten van af en toe een lekkere portie spare ribs en ik ben gewend om te koken met vlees. Groente, aardappeltjes en een lekkere schnitzel. Of stukjes kip in de wok voor een oosters gerecht. Gehakt rullen voor een heerlijke lasagna bolognese. Volgens mij zijn de vegetarische gerechten die ik zelf kende op één hand te tellen…

Ten tweede voel ik me totaal geen eco-yuppie en ik ben ook niet van plan om dat te worden. Ik ben blij dat er steeds meer mensen zijn die daar wel voor kiezen, maar voor mij is dat echt een stap te ver. Misschien over een paar jaar. Ik voel er in ieder geval niets voor om zo iemand te worden die dan zijn vrienden gaat opleggen dat ze ook een portie zonder vlees moeten maken, speciaal voor mij.

Mijn laatste reden is dan nog wel de meest praktische. Ik ken mezelf. Er zijn nachten dat ik niet goed slaap en moe op m’n werk kom. Dan komt daar soms nog een lange dag met vergaderingen achteraan. Tegen etenstijd ben ik helemaal kapot en heb ik echt geen puf meer om dan nog eens de moraalridder uit te hangen. Ik had er niet het vertrouwen in dat ik het in me had om helemaal vleesloos door het leven te gaan.

Wat dan wel?

Mijn verandering ging in een paar stappen. Het eerste wat ik ergens begin dit jaar besloot, was dat ik geen vlees meer bij m’n ontbijt zou nemen. Eigenlijk maar een kleine verandering, maar het was een begin. Ik at regelmatig een broodje met ham en kaas. Door de ham te vervangen door komkommer en wat peper, was deze stap gelukt en bleef m’n ontbijt nog steeds lekker.

Alleen m’n ontbijt veranderen vond ik alleen niet voldoende. Dat is net als een spel voor kleuters uitspelen op het makkelijkste niveau. Ik moest wel een moeilijker doel kunnen bereiken. Die gedachtegang bracht mij tot het beleid wat ik sinds april ongeveer volg. Voor de mensen voor wie labeltjes en hokjes werken: officieel heet ik nu volgens mij een flexitariër.

Mijn beleid is eigenlijk heel simpel. Ik wil elke maand minimaal 16 dagen geen vlees eten. De overige dagen mag het wel. Ik heb een kalendertje gemaakt, waarop ik elke dag netjes rood kleur als ik vlees heb gegeten of groen kleur als ik de dag vleesloos heb weten door te brengen. Ik ben hier heel strikt in. Zo zijn er dagen die rood zijn geworden, omdat er één plakje worst in m’n lunch zat.

Dit bevalt me goed

Zoals je kunt zien, lukt het me al een paar maanden om mijn doel te halen. In augustus heb ik zelfs meer dan 16 dagen groen weten te maken! Het lukt me tot nu toe dus om minder vlees te eten en daarmee een bijdrage te leveren aan het duurzamer maken van de wereld.

Door in zo’n kalender de groene dagen bij te houden, voel ik me ook minder schuldig als ik een dag rood maak. Over de gehele linie merk ik wel dat ik veel bewuster ben geworden van vleesconsumptie. Zowel bij mijzelf, als ook in de gehele maatschappij.

Wil je met me meedoen?

Wat ik ook wel fijn vind, is dat vrienden me niet wegzetten als zo’n vega-weirdo, maar ik juist zie dat sommigen geïnspireerd raken en ineens zelf ook minder vlees gaan eten. Dit geeft me een goed gevoel: precies dit effect kan nog wel eens een grotere impact op de wereld hebben, dan één persoon die in z’n eentje volledig vegetariër wordt.

Anyway, als jij denkt dat je het in je hebt om met deze uitdaging mee te doen, is dat een uiterst effectieve manier om een bijdrage te leveren. In principe kun je er vandaag gewoon mee beginnen. Wil je ook een kalender gaan bijhouden en heb je een Google-account, dan heb ik een exemplaar voor je klaarstaan als Google Spreadsheet. Je kunt er een kopie van maken (of als Excel-bestand downloaden) en dan je eigen versie gaan bijhouden.

Rekenen aan zonnepanelen

phedny — Fri, 07 Apr 2017 14:00:40 +0000

Vorig jaar heb ik zonnepanelen laten leggen op mijn dak. Als je dit gaat doen, blijkt dat je een aantal keuzes moet maken: welk type paneel, hoeveel, etc. Deze blogpost gaat over één van deze aspecten: hoeveel zonnepanelen wil je op je dak leggen. Het algemeen geldende advies in de branch is: “wek per jaar niet meer op dan je verbruikt, want dan verkoop je energie tegen een lagere prijs.” Dit advies is bullshit en ik zal in deze post uitleggen hoe je er verstandiger naar kan kijken.

Klopt er dan helemaal niets van?

Ik zal toegeven dat een gedeelte van die zin wel klopt, namelijk dat elektrische energie die je verkoopt aan je energiemaatschappij je minder oplevert dan wat je betaalt voor de energie die jij inkoopt. Laten we eens naar de details kijken middels een voorbeeld.

Stel je hebt in een bepaald jaar in totaal 2.250 kWh nodig. In datzelfde jaar wek je in totaal 1.500 kWh op, bijv. met 6 zonnepanelen. Stel nu dat je van die opgewekte energie 850 kWh direct kunt gebruiken, bijv. omdat je een was draait terwijl de zon fel schijnt.

Dit betekent dat je 650 kWh hebt opgewekt (1.500 – 850) die je niet direct zelf gebruikt. Deze lever je terug aan het net. Het betekent ook dat je nog 1.400 kWh van het net haalt in dat jaar (2.250 – 850). Hoe kan ’t dat je 1.400 kWh vanuit het net moet ophalen, terwijl je ook 650 kWh levert? Dat kan bijv. doordat je overdag veel hebt opgewekt toen je zelf niet thuis was en deze energie aan het net hebt teruggeleverd, terwijl je ’s avonds deze weer van het net haalt als je TV aan ’t kijken bent of de waterkoker gebruikt.

In Nederland mag je de ingekochte en de verkochte energie salderen. Dit betekent dat je de 650 kWh die je hebt teruggeleverd mag aftrekken an de 1.400 kWh die je hebt opgehaald en alleen betaalt over het verschil. In dit geval moet je dus betalen voor 750 kWh.

Hoe zou ’t plaatje veranderen als je niet 6, maar 12 zonnepanelen had gehad? Dan had je in totaal 3.000 kWh opgewekt, waardoor je dat jaar niet 750 kWh extra hoefde in te kopen, maar 750 kWh meer had kunnen verkopen dan je had ingekocht.

Stel nou dat de prijs waarvoor jij energie inkoopt 18 ct/kWh is. De eerste 2250 kWh die je dat jaar opwekt, kun je direct verrekenen tegen dit tarief, bijv. omdat je de stroom in eerste instantie al niet van het net had gehaald (door direct gebruik) of omdat je kunt salderen. De volgende 750 kWh kun je echter niet meer verkopen voor 18 ct/kWh, dat gaat tegen een veel lager tarief, bijv. 7 ct/kWh. Dit is wat het zinnetje bedoelt met “[…] verkoop je energie tegen een lagere prijs.”

Maar wat klopt er dan niet?

Laten we eens een paar grafiekjes maken om dat te tonen. Het eerste grafiekje dat ik toon laat het bovenstaand voorbeeld zien. In het jaar verbruik je in totaal 2.250 kWh, waarbij je energie kunt inkopen voor 18 ct/kWh en verkopen voor 7 ct/kWh. Stel nou dat je zonnepanelen hebt die naar verwachting jaarlijks 250 kWh opwekken. De eerste 9 zonnepanelen die je plaatst zijn dus voldoende om te voorzien in je eigen verbruik, waarvan een deel door direct verbruik en een deel via saldering.

Vanaf het 10e paneel ga je meer energie terugleveren dan je inkoopt. In de grafiek zie je dit overschot in een rode kleur. Wat opvalt is dat de stijging minder stijl gaat dan de stijging in het eerste deel van de grafiek, waar rood nog op nul staat. Dit komt door de lagere prijs.

Wat er nou niet klopt aan het advies, is dat de conclusie te kort door de bocht is. Dat de opbrengsten vanaf het 10e paneel langzamer stijgen, betekent niet meteen dat het financiëel niet de moeite waard kan zijn om voor meer opbrengst te gaan. Waar je het eigenlijk tegen wil afzetten, zijn de kosten voor de volledige installatie.

Hoe zien die kosten er dan uit?

Met de aanleg van een zonnepaneleninstallatie zijn een aantal kosten gemoeid. De drie belangrijkste zijn de panelen, de omvormer en de installatie. Voor het gemak laat ik het bevestigingsmateriaal even buiten beeld, maar deze zijn naar verhouding relatief klein en doen geen afbreuk aan de conclusie.

Laten we beginnen met de makkelijkste, de kosten van de panelen zelf. Elk paneel dat je koopt heeft in principe dezelfde prijs. Koop je er twee keer zo veel, dan betaal je twee keer zo veel.

Voor de omvormer gaat dit niet helemaal op. Je kiest een omvormer die past bij het piekvermogen van alle panelen samen. Stel je kiest voor 8 panelen met een piekvermogen van 250 Wp per stuk, dan heeft je installatie een piekvermogen van 2 kWp. Je koopt er dan een omvormer van 2 kWp bij. Zou je voor twee keer zoveel panelen gaan, dan kies je een omvormer van 4 kWp. Je hebt niet ineens twee omvormers nodig. Bovendien is een omvormer die twee keer zo zwaar is, niet twee keer zo duur. De kosten stijgen minder dan lineair, waardoor je met een grotere installatie goedkoper uit bent per opgewekte kWh.

Hetzelfde geldt voor de installatiekosten. Het aanbrengen van bevestigingsmateriaal en panelen kost meer tijd als er meer exemplaren op moeten. Echter, het maken van een installatieplan, het plaatsen van ladders en/of stijgers en de installatie van de omvormer en bekabeling kosten nauwelijks meer tijd als het aantal panelen verdubbelt, dus ook deze kosten stijgen minder dan lineair.

Wat je wilt doen om dit inzichtelijk te maken is het volgende: je vraagt meerdere offertes op, waarbij je steeds vraagt om een ander aantal panelen. Vervolgens pak je voor elk aantal zonnepanelen de verwachte opbrengst (zoals onder het vorige kopje berekend), deel je dat door de offerteprijs en je vermenigvuldigd dat met 100. De uitkomst die je krijgt heet de ROI (Return On Investment) en is uitgedrukt als een percentage. Bijvoorbeeld, voor 12 panelen is de offerte EUR 4.650,- en de verwachte opbrengst EUR 457,50 per jaar, waardoor de ROI uitkomt op 9,84%.

In dit grafiekje zie je de offerteprijs voor offertes met een bepaald aantal zonnepanelen (de blauwe lijn, met aan de linkerkant de prijs) en de berekende ROI (rode lijn, aan de rechterkant het percentage). Als je goed kijkt, kun je een aantal dingen zien.

Ten eerste is de blauwe lijn geen rechte lijn. De offerte voor 14 panelen ziet er bijvoorbeeld wat ongunstiger uit. Dat komt omdat de aanbieder geen omvormer van 3500 Wp heeft, dus daar dezelfde omvormer heeft geoffreerd als voor 16 panelen.

Wat je ook kunt zien is dat de ROI het hoogst is voor 8 zonnepanelen. Bij grotere installaties daalt de ROI. Dit is te verklaren, doordat je meer kosten maakt, maar de opbrengst minder hard stijgt (zie de rode balkjes in de staafgrafiek die we eerder zagen).

Het bekende advies “wek per jaar niet meer op dan je verbruikt” zou je dus sturen op een installatie van 8 zonnepanelen. Deze heeft ook de hoogste ROI. Als je echter wat euro’s extra hebt om te investeren, is het zeker niet onverstandig om voor een grotere installatie te kiezen. Een ROI van 9,14% voor een installatie van 16 zonnepanelen is meer dan 15 keer zo hoog als de hoogste spaarrente van 0,6% die op dit moment te verkrijgen is.

Kanttekeningen

Met deze blogpost wil ik vooral laten zien dat het heel nuttig is om zelf dingen na te rekenen en heb ik een aantal aspecten buiten beschouwing gelaten. In het bijzonder kan de mogelijkheid van BTW-aftrek een significante impact op de cijfers hebben. Wat ook impact kan hebben is dat de salderingsregeling vanaf 2020 mogelijk afgeschaft of veranderd gaat worden. Op het moment van schrijven is hier nog geen beslissing over genomen en er wordt al gesproken over een mogelijke overgangsregeling. Wil je uitrekenen wat het meest pessimistische scenario zou betekenen voor je ROI? Waardeer je opgewekte energie dan volledig tegen het lage tarief (7 ct/kWh in dit voorbeeld).

De opbrengst van de panelen is altijd een schatting en afhankelijk van de oriëntatie van de panelen. De opbrengst zal per jaar fluctueren, afhankelijk van het aantal uren zon en hoe fel de zon schijnt.

Houdt ook rekening met de levensduur van je installatie. Zonnepanelen zelf gaan makkelijk meer dan 25 jaar mee, maar voor een omvormer worden termijnen in de orde van 10 jaar gehanteerd, waardoor je dus rekening moet houden met vervangingskosten. De opbrengst van panelen neemt af over de tijd, maar dat gaat maar om een relatief klein percentage.

Ten slotte kan het nooit kwaad om offertes op te vragen bij meerdere leveranciers en deze te vergelijken. Kies niet meteen voor de goedkoopste, maar onderzoek de kwaliteit (efficiëntie, verwachte levensduur, garantie) van de aangeboden producten (panelen, omvormer). Laat de beste offertes altijd aan de andere leveranciers zien, zodat je ze de kans geeft met een nog beter aanbod te komen om jou als klant binnen te slepen.

Een paar dagen met nagellak

phedny — Thu, 02 Feb 2017 14:50:45 +0000

Dit jaar ben ik begonnen met het voornemen om elke week buiten m’n comfort zone te doen. Om de kans op succes te maximaliseren, heb ik dit voornemen publiek gemaakt in een blog post en daar heb ik een aantal reacties op gekregen. Zo kwam er afgelopen zondag iemand met de vraag of ze m’n nagels kon lakken. Uiteraard antwoordde ik met “Nee, dat ga je niet doen.” Het argument dat dit buiten m’n comfort zone ligt en de conclusie dat ik die week nog niet groen had weten te maken, zorgde ervoor dat ik alsnog instemde.

Dus zondagavond heb ik m’n nagels turquoise laten lakken. We spraken af dat ’t een paar dagen zou blijven zitten en dat ’t er woensdagavond weer af gaat. Toen ik die beslissing nam en voordat het lakken begon, voelde ik de meeste spanning. Tijdens het lakken van de nagels was ’t vooral gezellig en ebde het gevoel van spanning weg. Ook tijdens de dagen erna op m’n werk voelde het niet heel spannend meer. De drempel om zoiets te gaan doen voelde duidelijk erger dan daadwerkelijk met gekleurde nagels rondlopen.

Dat betekent echter niet dat ik de volgende dagen niet steeds uit m’n comfort zone kwam. Ik voelde geen spanning meer in m’n buik, zoals op de zondagavond, maar dat betekent niet dat ik net zo comfortabel rondliep op m’n werk als normaal. Ik merkte dat ik vaker met m’n handen in m’n broekzakken liep of de vingers van beide handen om elkaar gevouwen had om de nagels te verbergen.

Maar zulke gekleurde nagels zijn niet te verbergen en uiteraard zeggen mensen er iets van. De meeste reacties waren van de vorm “waarom heb jij je nagels gelakt?” Ik deed er dan een beetje grappig en luchtig over, maar vertelde vooral over mijn voornemen van dit jaar. Als ik er nu aan terugdenk, moet ik eerlijk bekennen dat dit antwoord mij vooral hielp om me terug te brengen in m’n comfort zone. Overigens vond iedereen die dit hoorde het voornemen wel gaaf, al vroeg een enkeling mij wel wat dan de return on investment van deze specifieke actie is; daar zal ik aan ’t einde op terugkomen.

Van één persoon kreeg ik te horen dat ze mijn nagellak wel leuk vindt en mijn directe antwoord was “nou, ik niet.” Bam! Bedankt voor je compliment, zeg maar. Laat me nu eerlijk toegeven, ik vond de kleur eigenlijk toch te opvallend, maar het vloekte niet en extreem lelijk was ’t ook niet. Toch voelde het niet prettig en was ik me elke keer aan het verdedigen als ik ’t er met iemand over had. Niet dat daar een rationele aanleiding toe was, maar ik had sterk die behoefte.

Uit die laatste observatie volgt precies de return on investment van deze actie. Ik heb weer iets over mezelf geleerd. Ik kon blijkbaar geen eigenaarschap nemen over de beslissing om m’n nagels turquoise te maken. Het voelde misschien niet als mezelf of ik ervoer mogelijk een soort schaamte en/of onzekerheid, daar ben ik nog niet over uit. Maar ik denk wel dat 2017 nog genoeg weken heeft om opnieuw uit m’n comfort zone te komen en dan op zodanige wijze dat het eraan bijdraagt dat ik die schaamte niet meer hoef te voelen.

Minder empathie is niet de oplossing

phedny — Fri, 20 Jan 2017 13:07:57 +0000

Onlangs las ik een interview van Paul Bloom door Jeroen Pen over zijn boek Against empathy, waarin Paul beweert dat minder inlevingsvermogen bij mensen voordelen kan bieden voor de samenleving. Om te beginnen moet ik toegeven dat ik zijn boek niet gelezen heb, maar de voorbeelden die in dit interview langskomen overtuigen mij niet dat minder empathie beter is voor deze wereld. Integendeel, ik denk dat een aantal van zijn voorbeelden laten zien dat de wereld nog altijd een gebrek aan empathie kent.

In het begin van het interview staat een quote die meteen de kern van de boodschap van Paul beschrijft: “Empathie zou in theorie een goede stok achter de deur kunnen zijn om eindelijk eens iemand te helpen en iets goeds te doen. Alleen, zo werkt de praktijk niet. Uit onderzoek blijkt dat we meer empathie voelen voor mensen in onze eigen sociale groep: mensen die op ons lijken, mensen die erg knap zijn, of jonge kinderen. Onze empathie is dus ontzettend bevooroordeeld.”

Om mijn standpunt kracht bij te zetten, wil ik beginnen met een vergelijkbare boodschap te bouwen rondom een heel ander onderwerp: “Lezen zou in theorie een methode moeten zijn om op zeer hoge snelheid informatie uit geschreven bronnen te vergaren. Alleen, zo werkt de praktijk niet. De gemiddelde leessnelheid van volwassenen lijkt te blijven hangen rond de 240 woorden per minuut. Veel mensen moeten teksten ook meer dan éénmaal lezen om te begrijpen wat er geschreven staat.”

De minimale ontwikkeling

Met een minimaal ontwikkelde empathie zijn mensen blijkbaar in staat om zich in te leven in anderen. De eerste vruchten werpen zich af wanneer mensen voldoende in staat zijn om zich in te leven in anderen uit de eigen sociale groep. Ik kan me voorstellen dat dit het gevoel geeft dat je een goed mens bent. Echter, zoals bovenstaande boodschap van Paul aangeeft, blijkt deze eerste stap in de ontwikkeling van empathie onvoldoende te zijn om jezelf ook in te kunnen leven in personen die minder op je lijken.

Je ziet datzelfde met lezen. Op de basisschool leren we letters, woorden en uiteindelijk zinnen. We kunnen verhaaltjes voortaan zelf lezen en kunnen geschreven lesmateriaal tot ons nemen. Dit geeft een geweldig gevoel van vrijheid, zelfstandigheid en trots. Deze eerste stap is echter nog onvoldoende om moeilijkere teksten te begrijpen en in acceptabele tijd relevante informatie te vinden in grote hoeveelheden tekst.

In beide voorbeelden zie je dat het behalen van de eerste successen ervoor zorgt dat zo’n vaardigheid je al waarde levert. Echter is er in beide vaardigheden nog grote ruimte om jezelf verder te ontwikkelen na deze eerste successen. Je kunt je empathie verder ontwikkelen, zodat je jezelf ook kunt inleveren in mensen die verder van je af staan, net zoals je je leesvaardigheden verder kan ontwikkelen, zodat je in staat bent effectiever door teksten heen te komen.

Het voorbeeld van de vaccinatie

In het interview worden een aantal voorbeelden aangehaald door Paul die hij gebruikt om zijn standpunt te demonstreren. Ik wil er een tweetal uitlichten en laten zien waarom hij er in deze voorbeeld naast zit met zijn redenatie.

Stel, één kind sterft onfortuinlijk na een vaccinatie. Leg je alle vaccinaties van die soort dan plat? Empathie laat je zeggen: ‘Ja, help dat kind, verbied die vaccinatie’. Want verplaats je eens in dat kind, of in de moeder van dat kind.

In dit voorbeeld wordt volledig naast de boot gegrepen. De laatste zin beschrijft empathie correct: je kunt jezelf verplaatsen in het kind of in de moeder van het kind. Maar empathie laat je helemaal niet zeggen dat je vaccinatie moet verbieden. Empathie geeft je inzichten, maar legt je geen keuzes op.

Het maken van beslissingen is een andere vaardigheid die je kunt ontwikkelen. Personen waarbij empathie zich op dit minimale niveau heeft ontwikkeld, maar die nog niet de vaardigheid hebben ontwikkeld om eerst meer informatie te vergaren alvorens een overwogen beslissing te nemen, komen mogelijk tot de conclusie dat vaccinatie maar verboden moet worden.

Je zou echter verder kunnen kijken, bijvoorbeeld door je ook in te leven in de kinderen en ouders die de ziekte oplopen waar het vaccin ze tegen zou moeten beschermen. Die onnodige ziektes kunnen voorkomen worden. De situatie blijkt dus complexer te zijn dan in eerste instantie gedacht: het vaccin heeft zowel voordelen als nadelen.

Om te bepalen of de voordelen opwegen tegen de nadelen heb je een andere vaardigheid nodig dan empathie. Je uiteindelijke beslissing zal mogelijk zelfs afhangen van persoonlijke prioriteiten, zoals geloofsovertuiging, risico-aversie, e.d. Aan het maken van een te makkelijke beslissing ligt dus niet een te hoge empathie aan ten grondslag, maar een te lage ontwikkeling van andere vaardigheden.

Het voorbeeld van Trump

Het tweede voorbeeld dat ik uit het genoemde interview aanhaal is die waarin Trump zich beroept op empathie om zijn standpunt te maken. Trump kiest hierbij, net als elke politicus die een groep wil overtuigen, om middelen te kiezen die effectief zijn voor zijn doel. Een politicus die weet dat zijn volk een niveau van empathie heeft dat voldoende is om zich te kunnen inleven in één kant van het verhaal, kan daar gebruik van maken.

Toen Trump woede tegen immigranten wilde aanwenden, sprak hij heel bewust over de slachtoffers van misdaden begaan door immigranten. ‘Put yourself in their shoes’, zei hij dan, om vervolgens voor een muur te pleiten

Diezelfde politicus weet ook dat de doelgroep van zijn boodschap zich niet inleeft in de mensen aan de andere kant van de te bouwen muur. Als ze dat wel zouden doen, zouden ze waarschijnlijk de complexiteit van de situatie inzien, waardoor ze misschien helemaal niet meer weten wat een goede oplossing is. In ieder geval zouden deze mensen dan niet heel gemakkelijk meer te overtuigen zijn dat het bouwen van een muur de beste oplossing is.

Wat dit voorbeeld van Paul heel mooi demonstreert is dat mensen zich makkelijker laten overtuigen voor een oplossing die slechts voor één groep verbetering biedt als hun empathie minder sterk is ontwikkeld. Dus in plaats van een oplossing te zoeken in het verlagen van empathie of het zelfs proberen uit te bannen, zou het een positiever effect hebben als mensen hun empathie verder zouden ontwikkelen dan het minimale niveau.

Maar wat dan?

Richting het einde van het interview bepleit Paul dat we onze best moeten doen om voor elke beslissing een kosten-batenanalyse te maken. Dit wordt neergezet als een alternatief voor empathie. We moeten ons minder laten overhalen door empathische argumenten.

Ik zie het maken van beslissingen op deze manier niet als een alternatief voor empathie, maar eerder als een essentiële vaardigheid die ermee te combineren is. Een goed ontwikkeld empathisch vermogen stelt je in staat om je ook in te leven in de mensen die “de vijand” of “de anderen” worden genoemd. Vervolgens kun je de informatie uit empathische bronnen combineren met andere informatie en op basis daarvan een rationele beslissing maken.

Overigens eindigt het verhaal met een mooie opmerking van Paul dat hij als vader heeft gemerkt wat een beter ontwikkelde empathie hem heeft opgeleverd. Hij kon zich inleven in de emoties van zijn kind en ontdekte dat hij een vaardigheid moest ontwikkelen om rationele beslissingen te maken terwijl je overspoeld wordt door emotie. Het doet mij goed te lezen dat hem dat is gelukt. Ik hoop echter dat hij anderen een dergelijke kans niet ontneemt in de overtuiging dat empathie niet goed voor ze zou zijn.

Mijn goede voornemen in 2017

phedny — Mon, 09 Jan 2017 20:15:10 +0000

Er is weer een nieuw jaar begonnen. Bij veel Nederlanders is het een traditie om het jaar te beginnen met goede voornemens. Ik heb hier vrij zelden aan meegedaan, met als argument dat als ik mezelf dan toch wil verbeteren, dat ik niet eerst hoef te wachten tot er een nieuw jaar begint.

Één jaar heb ik een uitzondering gemaakt op dit argument. Dat was het jaar 2013 en dat is alweer vier jaar geleden. In dat jaar heb ik het voornemen opgepakt om elke week minimaal 1x uit m’n comfort zone te gaan.

Het lastige aan goede voornemens is om ze ook vol te houden. Er zijn een aantal tips om de kans op succes te vergroten, waaronder het publiek maken van je voornemen, zodat andere mensen jou eraan kunnen herinneren als je van het goede spoor af raakt. Daarom heb ik destijds een spreadsheet online gezet.

Als je nu die spreadsheet bekijkt, zie je dat ik elke week heb bijgehouden hoe vaak ik bewust buiten m’n comfort zone ben gegaan. In de eerste helft van het jaar ging het best goed, er was zelfs een week waarin ik 3x buiten m’n comfort zone ben gegaan! Maar in juni heb ik mijn goede voornemen laten vallen.

Op zich is dat wel jammer, want als je uit je comfort zone gaat, ontdek je nieuwe dingen in het leven, doe je dingen waarvan je vooraf dacht dat je die nooit zou kunnen of zou durven én wordt datgene wat je hebt gedaan makkelijker om in de toekomst opnieuw te doen.

Overigens ben ik niet helemaal gestopt met buiten m’n comfort zone gaan, ik doe dat nog steeds. Ik was vooral gestopt met het bewust opzoeken van die situaties en ze bijhouden in de spreadsheet.

Wat ik overigens niet heb bijgehouden is wát ik heb gedaan dat buiten m’n comfort zone lag. De belangrijkste reden daarvoor: om dát publiek te maken lag echt te ver buiten m’n comfort zone. Iedereen zou kunnen zien wat ik eng vond, zelfs de dingen die voor anderen misschien vanzelfsprekend zouden zijn. Die gedachte alleen al was te spannend voor mij. Het is echter wel jammer, want ik kan nu niet naar voorbeelden terugzoeken van dingen die ik dat jaar heb bereikt met dit voornemen.

Er zijn echter een paar dingen die ik me nog goed kan herinneren die ik heb meegeteld in dat jaar en die een grote en positieve invloed op mijn leven hebben gehad. Zo heeft dit goede voornemen eraan bijgedragen dat ik dat jaar een baan in ’t buitenland aangeboden heb gekregen, een startup ben begonnen en een relatie ben begonnen met een geweldig persoon.

Nu zijn we een paar jaar verder. Doordat ik veel dingen heb gedaan buiten m’n comfort zone, zijn er dingen die nu comfortabel geworden zijn voor mij. Dat is goed! Ik kom nu echter nieuwe dingen tegen die ik weer eng vind om te doen en ik kies er steeds vaker voor om die niet te doen.

Daarom heb ik besloten in 2017 opnieuw het goede voornemen op te pakken om elke week bewust uit m’n comfort zone te gaan. Net als vorig jaar, zal ik de resultaten openbaar te maken. Er is wel een verschil met de vorige keer: dit jaar ga ik bijhouden wat ik wel en niet heb gedaan. Ik heb hier twee veldjes voor toegevoegd, waarvan er één publiek is en één voor mijzelf. Want ja, ik wil graag over een paar jaar hierop kunnen terugkijken, maar sommige dingen liggen nog steeds te ver buiten m’n comfort zone om met de hele wereld te delen.

De 10% spaargeldheffing, kan dat echt?

phedny — Mon, 14 Oct 2013 09:00:53 +0000

Afgelopen week is het bericht rondgegaan dat de IMF zou pleiten voor een eenmalige heffing op spaargeld. Er wordt benadrukt dat het uitsluitend om theoretische voorstellen gaat, maar kan zoiets vanuit overheidswege gedaan worden?

Door de geschiedenis heen hebben overheden vaker financieel moeilijke tijden gekend. Er zijn een aantal manieren om dat op te lossen: (a) overheidsuitgaven verminderen, (b) belastinginkomsten verhogen, (c) geld bijdrukken, (d) zaken van waarde van de bevolking confiskeren en (e) middels oorlog zaken van waarde uit ’t buitenland proberen te verkrijgen.

Optie (a) wordt veel geprobeerd, maar lijkt niet voldoende te werken. Bovendien is dit niet populair, want besparingen worden altijd gevoeld door delen van de bevolking. De groeiende groep mensen die van een uitkering afhankelijk zijn zullen bijv. nooit stemmen op een partij die die toelage wil minderen, waardoor dergelijke ideeën politiek zelfmoord zijn. Optie (b) is ook niet populair, zeker niet in een tijd dat niet alleen de overheid, maar ook de bevolking het zwaar heeft.

De mogelijkheid om geld bij te drukken is er een die overheden met enige regelmaat proberen. Vóór de invoering van de Euro was dat in Europa bijv. gebruikelijk in Italië, waardoor de Italiaanse lire enorme inflatie onderging, waardoor bankbiljetten van 50.000 lire heel gebruikelijk waren in het dagelijks leven. Deze geldontwaarding onttrekt vooral vermogen bij spaarders in die valuta.

Optie (e) is helemaal geen geliefde optie, omdat oorlogen de neiging hebben om meer schade toe te brengen dan wat een land lief is. Blijft in de tussentijd optie (d) over… en dat is precies waar het IMF over praat. De geschiedenis laat zien dat overheden in het verleden vaker voor deze optie hebben gekozen.

Gedurende de 1530-er jaren had koning Henry VIII een tekort aan financiële middelen en besloot de eigendommen en inkomens van kloosters te confiskeren.

Kort na de Franse Revolutie in 1789 confiskeerde de nieuwe regering land en andere eigendommen van de Katholieke Kerk.

In 1933 verbood president Franklin Roosevelt het private bezit van goud in de Verenigde Staten; alle burgers werden verplicht hun goud in te leveren bij de overheid tegen de toen geldende koers van $20.67 per troy ounce. Na het afronden van deze fase werd de dollar direct gedevalueerd naar $35 per troy ounce en inmiddels is goud al enkele jaren meer waard dan $1000 per troy ounce.

In 1942 werden in de VS alle Japanners verhuisd naar concentratiekampen en werden hun eigendommen verkocht. Na vrijlating in 1945 kreeg ieder slechts een treinkaartje van $25 om thuis te komen.

In maart van dit jaar deden de EU en het IMF een voorstel voor een eenmalige spaargeldheffing van 6,7% en 9,9% in Cyprus. De Cyprioten gingen niet akkoord en gingen voor een alternatief voorstel, wat geleid heeft tot het confiskeren van 47,5% van de spaartegoeden in het land.

In september dit jaar zijn in Polen obligaties gehouden door pensioenfondsen geconfiskeerd en overgedragen naar een staatspensioen waardoor de staat meer ruimte heeft om geld te lenen, maar toekomstige pensioengerechtigden afhankelijk worden van de staat voor pensioenuitkeringen.

Deze post begon ik met de vraag of het idee van een spaargeldheffing dat als theoretisch wordt bestempeld waarheid zou kunnen worden. Ik geloof van wel. Loop geen onnodig risico, vertrouw niet alleen op de Financiële Bijsluiter, maar ook op je eigen verstand.

Goedkoop kan toch duurkoop blijken

phedny — Mon, 16 Sep 2013 10:25:03 +0000

Vandaag is in het nieuws verschenen dat de Belgische telecomaanbieder Belgacom gehackt is. Hoewel officiëel niet vastgesteld, zijn er geruchten dat er een veiligheidsdienst als de NSA of GCHQ achter zou zitten. Een interessante observatie is dat op zo’n hack veel fellere reacties komen dan na de onthullingen over wereldwijde afluisterpraktijken van genoemde diensten in het algemeen. Dit is een leerzaam moment om eens na te denken over beleid waar overheden goederen en diensten inkopen voor dit soort infrastructurele zaken.

Een aantal onderdelen van de infrastructuur van een land zijn essentiëel voor het behouden van macht over eigen land. Telecommunicatie is er daar een van, maar ook IT. Twee jaar geleden heeft de Algemene Rekenkamer een rapport gepubliceerd waarin zij aanbevelen geen hoge verwachtingen te hebben van besparingsmogelijkheden door over te stappen van gesloten systemen naar open standaarden en open source.

In het licht van deze laatste ontwikkelingen is het wellicht interessant om, naast puur de financiële gevolgen van de keuze tussen gesloten of open systemen, ook te kijken naar de gevolgen op het gebied van welke partij je macht geeft over je land.

Neem een concreet voorbeeld. Ziekenhuizen gebruiken tegenwoordig veel software, waaronder administratieve software om dossiers te beheren. Veel van deze software maakt gebruik van een computersysteem op basis van Microsoft Windows. Na het doen van een kosten-batenanalyse kan blijken dat dit goedkoper is, áls deze analyse al gedaan is.

Echter betekent de (al dan niet expliciete) keuze voor Microsoft Windows ook dat er een Amerikaanse partij een enorme hoeveelheid software levert, die door de Nederlandse overheid of door ziekenhuizen niet gecontroleerd kan worden, waarin potentieel deuren zitten die door de Amerikaanse overheid op verzoek geopend kunnen worden.

Andere landen hebben al eens besloten meer zaken in eigen hand te nemen, zo wilde Rusland een eigen besturingssysteem ontwikkelen om minder afhankelijk te zijn van Microsoft. Helaas is dat project gestrand. Wat ontbreekt is een (intern)nationaal besef dat naast kosten ook gekeken moet worden welke macht je bij buitenlandse partijen legt wanneer je overweegt een binnenlandse partij voorbij te lopen om financiële redenen.

Mijn mening over Facebook

phedny — Tue, 28 May 2013 21:37:20 +0000

Mijn contacten zijn onder te verdelen in een aantal sociale groepen (“cirkels” in termen van Google+) en de mening over Facebook verschilt enorm tussen die groepen. Bij één groep leven mensen zowat van Facebook, een andere groep hanteert een chronische afkeer. Opvallend is wel dat dat steeds meer mensen uit die laatste groep hun afkeer steeds verder versoepelt. Zo zijn een paar maanden terug twee vrienden van mij die stellig van Facebook wegbleven in korte tijd ineens well-connected geworden. En lijken er nog plezier in te hebben ook, al verbloemen ze dat in stoere praat. Laat ik eens publiek uitkomen voor mijn mening m.b.t. Facebook.

Ik heb er plezier aan. Niet aan het lezen wie vanavond moet werken (en daar al dan geen hekel aan heeft) of zijn/haar schatje mist en voor altijd samen zal zijn, maar wel aan de plaatjes waar ik om kan lachen of om de meer inhoudelijke onderwerpen die mensen de laatste tijd steeds vaker aansnijden en waar een discussie over ontstaat.

Ik vind het eng. Niet omdat algoritmes een profiel van mij schetsen en een episch falende poging doen om mij relevante advertenties voor te schotelen, maar omdat Facebook als Amerikaans bedrijf onder de Patriot Act valt, omdat “vrienden” onbewust dingen over je publiceren die je niet publiek wil maken of die onjuist zijn en omdat je een heel verkeerd beeld van iemand kunt krijgen als je jezelf teveel laat leiden door hoe Facebook iemand presenteert.

Ik vind het fascinerend. Niet omdat de aandelen nooit meer de waarde ten tijde van de IPO hebben bereikt, maar omdat andere merken de merknaam Facebook vóór hun eigen naam zetten (bijv. facebook.com/nike), omdat ze koning zijn in het toepassen van behavioral psychology en omdat ze het op een of andere manier tóch voor elkaar krijgen om persoonlijke dingen over mij correct af te leiden uit beschikbare informatie.

Ik vind het storend. Niet de app die mobiel continu om aandacht vraagt, want die gebruik ik bewust niet, maar wel omdat mensen Facebook gebruiken voor zaken die mij dwingen om meer informatie over mijzelf af te staan aan Facebook of een andere partij via een app binnen Facebook. In het bijzonder doel ik op de ontzettend vervelende aanvragen van mijn geboortedatum door “verjaardagskalender” apps (terwijl Facebook nota bene zelf al verjaardagen meldt) en mensen die iets organiseren en alleen via “events” binnen Facebook aanmeldingen accepteren.

De conclusie: ik ben geen tegenstander van Facebook, maar ook geen fan. Terwijl ik lekker geniet van de grappige, interessante en domme dingen die mensen op Facebook plaatsen, blijf ik lekker spaarzaam in het delen van mijn leven en geniet ik vooral in de offline wereld. Behalve als zo’n offline event een aanmelding op Facebook vereist dan.

Eigen risico bij zorgverzekering

phedny — Sat, 08 Dec 2012 10:36:41 +0000

Het einde van het jaar nadert en verzekeraars komen één voor één weer met de voorwaarden en premies voor de zorgverzekering in 2013. Er zijn een keuzes die gemaakt kunnen worden, waaronder de keuze voor een verzekeraar, welke aanvullende verzekeringen je erbij kiest en wat je als eigen risico wil accepteren. Dit laatste punt is interessant om eens cijfermatig te bestuderen, zodat er een bewuste keuze gemaakt kan worden. Dat is precies wat ik in deze post ga doen.

In deze post ga ik de keuze van eigen risico bij een zorgverzekering cijfermatig benaderen. Voor de uitwerking heb ik gebruik gemaakt van de premies over 2013 die Ditzo op 21 november 2012 op zijn site heeft gepubliceerd en ik ga alleen uit van het basispakket. De rekenmethode is toepasbaar op andere verzekeringen, de cijfers zijn uiteraard alleen correct voor de basisverzekering van Ditzo.

Het eigen risico is een variabele die binnen bepaalde grenzen omhoog en omlaag geschoven kan worden. Wettelijk is vastgesteld dat het eigen risico minimaal 350 euro bedraagt. Zorgverzekeraars zijn vrij om naast dit minimale eigen risico ook hogere waarden aan te bieden en dit gaat gepaard met een verlaging van de maandelijkse premie.

Als we de cijfermatig willen kijken naar de zorgverzekering, moeten we definiëren welke variabele we willen bestuderen (de uitkomst) en welke variabelen impact hebben op de hoogte van de uitkomst. De uitkomst die we willen bestuderen is die welke de totale uitgaven aan zorg van een persoon in 2013 representeren. Deze kosten kunnen we opdelen in de daadwerkelijk gemaakte zorgkosten en de premie die betaald wordt aan de zorgverzekering. Zodra de gemaakte zorgkosten boven het eigen risico uitkomen kunnen keert de zorgverzekering een bedrag uit om het verschil te overbruggen. Door dit uitgekeerde bedrag af te trekken van de berekende som, houden we het exacte bedrag over van de totale zorguitgaven.

Zodra we kiezen voor een bepaald eigen risico, komt de te betalen premie vast te liggen. De enige variabele die dan nog invloed heeft op de totale zorguitgaven is de gemaakte zorgkosten die we declareren bij de verzekeraar. We kunnen voor elke keuze van eigen risico dus een lijn in een grafiek tekenen. Die grafiek komt er zo uit te zien:

Hoe moeten we deze grafiek interpreteren? Elke lijnkleur geeft waarde aan voor het eigen risico, welke in de legenda zijn terug te vinden. Door op de X-as het totale bedrag te kiezen dat gedeclareerd wordt in 2013 kun je op de Y-as voor elke hoogte van het eigen risico vinden wat de totale uitgaven zijn. Links in de grafiek snijden de lijnen de Y-as precies op de hoogte die de premie vertegenwoordigd: 12 keer het maandbedrag (de bovenste lijn is 12 keer € 98,50, ofwel € 1182).

Eigen risico kiezen

Nu we inzicht hebben in de totale zorguitgaven, afhankelijk van eigen risico en gedeclareerd bedrag, moeten we beslissen welke keuze voor eigen risico het gunstigst is. Als we weten welk bedrag we zullen uitgeven aan zorg in het jaar, kunnen we direct zien welke lijn het laagst ligt voor dat bedrag, maar dat weten we nog niet. In ieder geval kunnen we direct zien dat er slechts twee lijnen zijn die het laagst kunnen liggen: wanneer de kosten onder de € 590 uitkomen zal de keuze voor het maximale eigen risico het gunstigst zijn, anders zal de keuze voor het minimale eigen risico het gunstigst zijn. Alle overige keuzes voor eigen risico zijn nooit het gunstigst.

Als je nu al weet dat je zorgkosten gaat maken in 2013 waarvan het totale bedrag hoger uit zal vallen dan € 590, is de keuze makkelijk: kies de verzekering met het minimale eigen risico. In andere situaties is het een persoonlijke beslissing die je moet maken. Wat voor mijn beslissing meegespeeld heeft zijn een aantal factoren. Ik ben jong en heb geen chronische medische klachten. In de afgelopen jaren heb ik alleen kleine uitgaven gehad aan zorgkosten, in ieder geval klein genoeg om onder die € 590 te blijven. In diezelfde jaren heb ik op een aparte spaarrekening een bedrag bij elkaar gespaard om een eventueel eigen risico te kunnen betalen. Ik heb voor 2013 dus gekozen voor het maximale eigen risico van € 850.